werk in uitvoering laufende Arbeit work in progress
228 kilometer in 10 etappes van Nijmegen naar Eijsden.
Zaterdag
Op het busstation van Nijmegen vraagt een vrouw bij een bus zonder bestemmingsaanduiding of er iemand naar Millingen aan de Rijn wil. Het blijkt de chauffeur te zijn. Ik stap als enige in. Voor de eerste van tien etappes van het Jacobspad naar Eijsden RRReis ik gratis met deze eerste bus van lijn 1 naar de start, want: “Het systeem werkt niet.”
Als er onderweg iemand bij een bushalte staat, stopt de chauffeur en roept ze dat dit de bus naar Millingen aan de Rijn is. Eén vrouw stapt in bij de halte ‘Nijmegen, Terwindtstraat’ en stapt weer uit bij ‘Beek, Rijksweg’.
Als ik zelf uitstap bij de eindhalte ‘Millingen aan de Rijn, Grenskantoor’ – waar de bus vlak voor de grens met Duitsland moet keren – wenst de chauffeur me een prettige dag toe. Ze vraagt: “Weet u misschien hoe laat het is?”, want: “Het systeem werkt niet.”
Nijmegen Centraal
1 Millingen a/d Rijn
Millingen aan de Rijn, Grenskantoor
Loop over de Heerbaan naar het westen 100 m
Sla rechtsaf naar de Paulus Potterstraat 280 m
Sla rechtsaf naar de Wethouder Arntzstraat 150 m
Loop over de Rijndijk naar het westen 600 m
Start: ‘Aanlegplaats van het pontje’, Rijndijk 6, Millingen aan de Rijn.
Etappe 1 Millingen aan de Rijn-Kranenburg, 16 km
1 Waal/Rijn
Sinds 3 april 2023 is de eerste Gelderse vestiging van IJssalon Clevers geopend in het voormalige koffie- en eethuis De Gelderse Poort. Deze is echter nog gesloten wanneer ik bij de ‘Aanlegplaats van het pontje’ aan mijn wandeling over het Jacobspad naar Eijsden begin. Vanwege de lage waterstand in de Rijn was het veer tussen Millingen aan de Rijn en Pannerden tot en met 26 augustus 2026 uit de vaart.
2 Millingen aan de Rijn
Eigenlijk heb ik deze eerste etappe van het Jacobspad al afgelegd. Vanaf de ‘Aanlegplaats van het pontje’ loop ik via de Burgemeester Eijckelhofstraat naar de Antonius van Paduakerk eerst een stukje over het Pieterpad. Dat pad heb ik al voltooid, inclusief de proloog/epiloog boven Pieterburen die met de komende elfde druk van de wandelgids Pieterpad Deel 1: Pieterburen – Vorden officieel onderdeel wordt van de route. Het Pieterpad groeit daarmee van 505 naar 516 kilometer.
Rechtsaf door de Sint Willibrordstraat wandel ik naar het Romeinse Limespad. Dit pad loopt langs de ‘Rijn, Rijn, Rijn’ richting Katwijk en begint of eindigt – afhankelijk van de looprichting – in Millingen aan de Rijn. Tot aan de Duitse grens bij de Leutherstraße valt de route samen met het Jacobspad. Van Zyfflich tot Kranenburg lopen het Jacobspad naar Eijsden en de Jakobsweg van Nijmegen naar Keulen vervolgens gelijk op.
3 Natuurbescherming zonder grenzen – de Duffelt en de Gelderse Poort
4 Natuurgebied Millingerwaard
5 Kekerdom
6 Kolken – ogen Gods in het landschap
7 Zyfflich
Ik loop de eerste etappe via de Leuther Straße tot aan Zyfflich. Vanaf daar loopt het Jacobspad over de Jakobsweg verder naar Kranenburg. Zelf wandel ik vanaf Zyfflich naar huis.
8 Via Romana
9 Overblijfselen van de ijstijd in de regio Niederrhein
10 Wyler
11 Kranenburg
Finish: Kirchplatz, Kranenburg
Kranenburg, Feuerwehr
SB58 Nijmegen Centraal Station
Nijmegen, Centraal Station
Zaterdag
Nijmegen Centraal
SB58 Emmerich Bahnhof
Kranenburg, Feuerwehr
Loop naar het zuiden op Tiggelstraße 110 m
Neem op de rotonde de eerste afslag naar Große Straße 100 m
Sla rechtsaf naar Wanderstraße 110 m
Start: Kirchplatz, Kranenburg
Etappe 2 Kranenburg-Goch, 23 km
1 Het Reichswald
‘Immer geradeaus’ en één keer rechtsaf.
Ik ben geen fan van wandelen in een bos – al helemaal niet in het Reichswald – en voor je het weet, verdwaal je. Zoals Karel de Grote, voor wie naar verluidt de klok van de Nijmeegse Stevenskerk werd geluid om hem de weg terug naar de stad te wijzen. Ter herinnering hieraan luidt deze ‘avondklok’ volgens de legende tot op de dag van vandaag tussen 20:50 en 21:00 uur. En dat terwijl de Sint-Stevenskerk in de tijd van de keizer nog gebouwd moest worden én de klok in het Reichswald helemaal niet te horen is.
Met het GPX-bestand in de Outdooractive-app op mijn mobiel navigeer ik gewoon terug naar het Jacobspad.
2 Heilig-Kreuz-Stock bij de oude eik
Duitsland is van plan om elf windturbines met de hoogte van de Eiffeltoren te plaatsen aan de Kartenspielerweg, op de stuwwal in het Reichswald net over de grens met Nederland. De sociaaldemocraten van de SPD en Die Grünen zijn ‘pro’.
En daar blijft het niet bij, zo blijkt uit de website gegenwindreichswald.eu.
Nicht in meinem Hinterhof.
3 Brandtoren op de Geldenberg
4 De Britse militaire begraafplaats
Witte kruizen achter bomen, waar ik geen foto van kon maken.
5 Landgoed Graefenthal
Bij Am Sternberg in Kessel komt eindelijk een einde aan de lange boswandeling. Vanaf het naambordje ‘Nierswanderweg’ bij het aspergedorp komt de omgeving me ineens bekend voor. Het blijkt de zevende etappe van het Maas-Niederrheinpad te zijn, van Milsbeek naar Goch (19,4 km). Die liep ik al eens, in omgekeerde volgorde.
6 De Aspermolen aan de Niers
De Nierswanderweg langs de rivier de Niers naar Goch, heet sinds kort de Rudi-Kempkes-Weg, ter nagedachtenis aan Rudi Kempkes: “Wer Rudi Kempkes war, muss man wohl kaum einem Gocher erklären.”1
7 De Niers
De Niers stroomt door naar Gennep en mondt daar bij het Genneperhuis uit in de Maas. Ik liep erlangs op het Pieterpad.
8 Goch
Finish: Markt, Goch
Loop naar het noorden op Brückenstraße 600 m
Bij de BFT-Tankstelle naast Bahnhof Goch koop ik twee witte Magnums. De gebouwen van het treinstation – vanwaar je vóór de Eerste Wereldoorlog nog rechtstreeks naar grote Duitse steden kon reizen – zijn permanent gesloten en het ‘Duits Lijntje’ naar Boxtel bestaat niet meer. Tegenwoordig rijdt hier de RE10, de Niers-Express tussen Kleve, Krefeld en Düsseldorf, en vertrekt er elke twee uur – dag en nacht – de SchnellBus SB46 naar Nijmegen. Die bus staat er al; vanwege een ‘Schichtwechsel’ neemt de chauffeur de passagiers over van een andere bus vanaf Weeze Airport.
Goch, Bahnhof
SB46 Nijmegen Centraal Station
Nijmegen Centraal
Zaterdag
Nijmegen
SB46 Kevelaer Bahnhof
Goch, Bahnhof
Om 06:40 uur stap ik in Nijmegen in het donker de bus in, om 07:23 uur in Goch in het licht weer uit.
Etappe 3 Goch-Kevelaer, 21 km
Start: Markt, Goch
A. Goch-Weeze, 12,5 km
Thomas Baumgärtel (Bananensprayer), Banana with hat, 2021, Gärtnerweg 14, Goch.
11:00 Museum Goch, Kastellstraße 9, Goch
1 Arnold-Janssenkerk, Goch
De kerk heb ik niet gezien. Wel Schnellrestaurant Heidestübchen aan de overkant, aan de Voßheider Straße 123 in Goch.
2 Kasteel Kalbeck
De Nierswanderweg langs de rivier de Niers vanaf Goch, heet sinds lang de Papa-Klein-Wanderweg, ter nagedachtenis aan Johan Klein: “Johann Klein (1871-1951), genannt Papa Klein, war ein Förderer der Heimatpflege in Goch.”
“1932 gründete der Verkehrsverein Goch eine Wandergruppe unter der Führung von Jean Klein als Wegewart und Wanderführer. In Erinnerung an seine zahlreichen Aktivitäten benannte die Stadt Goch 1971 einen Teil des Nierswanderweges ‘Papa-Klein-Wanderweg’.”
3 De Boxtelse spoorweg
Het Ministerium für Heimat, Kommunales, Bau und Gleichstellung des Landes Nordrhein-Westfalen meldt op een informatiebord bij de voormalige halte Kalbeck van de Boxteler Bahn van de Nordbrabant-Deutsche-Eisenbahngesellschaft:
“Na de tweede wereldoorlog werd de halte op 1.7.1951 in gebruik genomen voor het toeristenverkeer op zondag naar het Kalbecker bos. In 1955 ontstonden bovendien de haltes ‘Vornick’ bij het restaurant ‘Jan an de Fähr’ en ‘Buckholt’ (aan de Kruisbecksweg) voor het schoolverkeer. Op 26.5.1963 werd het personenverkeer tussen Uedem en Goch stilgelegd. Ter herinnering aan het vroegere Duits lijntje plaatste de Heimat- und Verkehrsverein Goch in 1980 een monument in het Kalbecker bos.”
Op dit monument staat de volgende Duitse tekst:
“Die Straße L 77 führt über die frühere Bahnlinie Vlissingen (Holland) – St. Petersburg (Leningrad/Russland). Im Jahre 1878 erfolgte die Freigabe der Strecke. Nach dem Zweiten Weltkrieg – viele Brückenbauwerke waren zerstört – wurde sie stillgelegt. Die ‘Boxteler Bahn’ – eine wichtige Teilstrecke der oben zitierten Linie – verband die Bahnhöfe Boxtel – Gennep (Holland) – Goch – Wesel.“
4 Kakenbruch en het kabelpontje
5 Duitse oorlogsgraven bij Weeze
6 St. Cyriacuskerk, Weeze en landgoed Hertefeld
Finish: Alter Markt, Weeze
Start: Alter Markt, Weeze
B. Weeze-Kevelaer, 8,5 km
7 Kasteel Wissen
8 Kevelaer
Finish: Kapellenplatz, Kevelaer
Om 13:30 uur stap ik de basiliek binnen, waar net de ‘Pilgermesse, Haaksbergen / NL’ is begonnen met medewerking van het Bonifatiuskoor. Mijn bus, de SB46, zou eigenlijk om 14:15 uur vanaf het Bahnhof vertrekken. Omdat de chauffeur nog met een collega staat te praten, vertrekken we uiteindelijk vijf minuten te laat. Om de vertraging in te halen, rijden we anderhalf uur lang op hoge snelheid naar Nijmegen.
We reizen via Airport Weeze en passeren de voormalige Britse Astra-bioscoop, waarin tegenwoordig het RAF Museum Laarbruch-Weeze e.V. is gevestigd. Volgens hun website is er op 1 mei 2026 een plaquette onthuld bij het gemeentehuis van Nieuw-Bergen. Deze herdenkt de twee dodelijke slachtoffers van de IRA-aanslag op diezelfde dag in 1988. De Britse militairen John Baxter (21) en John Reid (22) kwamen destijds om het leven toen de auto waarin ze instapten ontplofte. Hun collega, Andy Kelly, werd zwaargewond afgevoerd naar het ziekenhuis in Venray en overleefde de aanslag. De soldaten waren gestationeerd op vliegbasis Laarbruch, het huidige Airport Weeze.
In dezelfde nacht na Koninginnedag in 1988, een uur vóór de ontploffing in Nieuw-Bergen, schoot de IRA in Roermond de 20-jarige Britse soldaat Ian Shinner dood in zijn geparkeerde auto achter schouwburg De Oranjerie. Zijn twee medepassagiers, Garth en Lewis, raakten daarbij zwaargewond. Hoewel de identiteit van de twee daders van beide aanslagen bekend is, zijn ze er nooit voor veroordeeld.2 Leg dat maar eens uit.
De volgende dag lees ik op de tentoonstelling Criminaliteit in Limburg. Over de grens in het Limburgs Museum in Venlo de ‘Verklaring van [een] overlevend slachtoffer van de autobomaanslag in Nieuw Bergen, 1988’.3
Kevelaer Bahnhof
SB46 Nijmegen Centraal Station
Nijmegen Centraal
Zaterdag 19 september
06:40 Nijmegen
SB46 Kevelaer Bahnhof
08:10 Kevelaer Bahnhof
Start: Kapellenplatz, Kevelaer
Etappe 4 Kevelaer-Straelen, 29,5 km: Deeletappe 4A Kevelaer-Walbeck, 18,5 km
1 Twisteden
2 Nierskanaal
3 Lüllingen
4 Kasteel Steprath
5 Kasteel Walbeck
6 Walbeck – het mekka voor de aspergeliefhebber
7 De windmolens van Walbeck
8 St.-Nicolaaskerk en Luciakapel, Walbeck
Finish: St. Nikolaus, Walbeck
Heesekerweg
Loop over de Maasstraße 500 m
Sla rechtsaf naar de Walbeckerweg 950 m
Sla rechtsaf naar de Lingsforterweg 2 km
.27/.57 Arcen, Rotonde N721
83 Nijmegen CS
Nijmegen, Centraal Station
Zaterdag 26 september
06:44 Nijmegen Centraal
83 Venlo Busstation
07:59 Arcen, Rotonde N271
Sla rechtsaf naar de Lingsforterweg 2 km
Sla linksaf naar de Walbeckerweg 950 m
Loop over de Maasstraße 500 m
Heesekerweg
Start: St. Nikolaus, Walbeck
Etappe 4 Kevelaer-Straelen, 29,5 km: Deeletappe 4B Walbeck-Straelen, 11 km
Finish: Markt met St. Peter en Paul, Straelen
Start: Markt met St. Peter en Paul, Straelen
Etappe 5 Straelen-Steyl, 19 km: Deeletappe 5A Straelen-Venlo, 13 km
Finish: Markt, Venlo
Venlo
Stoptrein Nijmegen
Nijmegen
Zaterdag 3 oktober
06:38 Nijmegen
Stoptrein Roermond
07:31 Venlo
Start: Markt, Venlo
Etappe 5 Straelen-Steyl, 19 km: Deeletappe 5B Venlo-Steyl, 6 km
Finish: Missiehuis, Steyl
Start: Missiehuis, Steyl
Etappe 6 Steyl-Roermond, 19 km
Finish: Markt, Roermond
Roermond
Stoptrein Nijmegen
Nijmegen
De volgende etappes vanuit een hotel in Maastricht.
Zondag
Maastricht
350 Aachen Centrum
Gulpen, Brouwerij
Start: Markt, Gulpen
Etappe 12 variant Gulpen-Meerssen, 16,5 km
Finish: Markt, Meerssen
Start: Markt, Meerssen
Etappe 9 Sittard-Maastricht, 34 km: Deeletappe 9B Meerssen-Maastricht, 9 km
Finish: Sint Servaasbrug, Maastricht
Maandag
Maastricht
Stoptrein Roermond
Roermond
Start: Markt Roermond
Etappe 7 Roermond-Maaseik, 28 km
Finish: Markt, Maaseik
Bospoort
35 Sittard
Susteren
Susteren
Stoptrein Maastricht Randwyck
Maastricht
Dinsdag
07:41 Maastricht
Stoptrein Roermond
08:13 Susteren
08:20 Susteren
35 Maaseik
08:36 Bospoort
Start: Markt, Maaseik
Etappe 8 Maaseik-Sittard, 16,5 km
Finish: Markt, Sittard
Sittard
Intercity Maastricht
Maastricht
Woensdag
06:29 Maastricht
NS Intercity richting Alkmaar
06:46 Sittard
Start: Markt, Sittard
Etappe 9 Sittard-Maastricht, 34 km: Deeletappe 9B Sittard-Meerssen, 25 km
Finish: Markt, Meerssen
Meerssen
Arriva Stoptrein richting Maastricht Randwyck
Maastricht
Donderdag
Start: Sint Servaasbrug, Maastricht
Etappe 10 Maastricht-Eijsden, 14 km
Finish: Grenspaal 43 (Eijsden grens, grens Nederland-België)
Grenspaal 43, Schansweg 1, Eijsden
Loop naar het zuiden op de Schansweg 60 m
Sla rechtsaf om op de Schansweg te blijven 94 m
Sla rechtsaf naar de Schans 280 m
Steek de stuw van Lieze over
Loop langs de Maas naar de Pont de Visé
Steek de Pont de Visé over
Visé
Sneltrein Maastricht
Maastricht
Vrijdag
Maastricht
350 Aachen Centrum
Elisenbrunnen
Start: Domhof, Aken
Etappe 11 Aken-Gulpen, 16 km
Finish: Markt, Gulpen
Etappe 12 Gulpen-Maastricht, 16,5 km
Start: Markt, Gulpen
Finish: Sint Servaasbrug, Maastricht
Stefan Louwers
Foto’s: https://www.instagram.com/stefan_louwers/, vanaf 29 augustus 2026.
Jacobspad
Het Jacobspad is vanaf Millingen aan de Rijn bewegwijzerd, maar ik volg de route ook via de Outdooractive-app op mijn mobiel. Het GPX-bestand is te downloaden bij het Landschaftsverband Rheinland onder de naam: ‘Pilgerweg vom Niederrhein oder Aachen über Maastricht nach Belgien (Weg 3)‘. De meest actuele Duitstalige wandelgids stamt uit 2008, de Nederlandstalige uitgave uit 2004. Daarnaast is er nog een routebeschrijving uit 2021.
Literatuur
Annette Heusch-Altenstein e.a., Jacobspad. Historische Pelgrimswegen naar Santiago tussen Rijn en Maas. Deel 3. Pelgrimspad vanuit de Niederrhein of Aken via Limburg-Maastricht naar België (Keulen 2004).
Annette Heusch-Altenstein e.a., Jakobswege. Wege der Jakobspilger zwischen Rhein und Maas. Band 3. Vom Niederrhein und Aachen über Maastricht nach Belgien (Keulen 2008).
Stichting Pelgrimswegen naar St. Jacob, Routebeschrijving Jacobspad. Historische pelgrimsweg tussen Rijn en Maas. Pelgrimspad vanuit Millingen aan de Rijn door de Niederrhein of Aken via Limburg naar Eijsden (Roermond 2021).
- Anja Settnik, ‘CDU-Idee: Rudi-Kempkes-Wanderweg. Gedenken an einen Gocher’, Rheinische Post, 31 mei 2021. ↩︎
- ‘Nederland liet terroristen gaan’, BN DeStem, 27 april 2013. ↩︎
- Maastricht, Historisch Centrum Limburg. Toegang 08.061 Arrondissementsrechtbank Roermond, 1980-1989 (1992), inv. nr. 1875 IRA Aanslagen Roermond, 1988.
Jaar openbaar: 2064. ↩︎