“Mit dem Ruecken an einer kurzer Betonsockel gelehnt eingeschlafen, August 1981”

De Vierdaagse van 1992. Vrijdag 24 juli

Donderdag 23 juli

4E MARSDAG – 7. NIJMEGEN-CUIJK

“Dit is de vierde dag, de dag der verlossing, als ik het in bijbelse termen mag houden. Dat mag, omdat de verslaggever van de Vierdaagse het ook doet. De ‘marteling der zeven Calvarieën’ heette de derde dag 25 jaar geleden toen de sportverslaggeverij in de ban was van heroïek; de zeven heuvels bij Groesbeek werden door de wandelaars bedwongen met de doodsverachting ‘van een soldaat van het Vreemdelingenlegioen die met vijftien kogels en een roestig geweer het fort in de woestijn tegen de touaregs verdedigt’.”

“Maar ook nu, in soberder tijden, wordt de nadruk gelegd op het Lijden. De speciale editie van De Gelderlander sprak gisteren van een ‘krakend en puffend legioen’, ‘stilletjes, met de blik op iets onbestemds aan de horizon’ en ‘op de schouders de loden last van het vooruitzicht der klimetappe’.”

“Je zou denken dat mensen voor hun plezier aan de Vierdaagse meedoen, maar uit gesprekken maak je het tegendeel op.”

John Jansen van Galen, ‘Dagboek Vierdaagse (5). Ontberen’, Het Parool, 23 juli 1992, 3.

“De dag van Groesbeek eiste gisteren 1245 slachtoffers. Het totaal aantal uitvallers van drie dagen wandelen komt daarmee op 4.443. ‘Een hoog aantal’, aldus Maarten Schakel jr., de voorzitter van het Vierdaagse-bestuur. ‘Wij wijten dat aan de gevolgen van het noodweer van de eerste marsdag, toen veel wandelaars uren in de regen hebben moeten lopen.’ Vanmorgen gingen 33.164 wandelaars op pad voor de laatste loodjes van de Vierdaagse.”

“Vandaag is het de dag van Cuyk, waar de wandelaars over de Maas trekken. De genie legde hier vanmorgen vroeg een pontonbrug aan van 116 meter.”

“Rond het middaguur worden de eerste ‘winnaars’ van de 76e Vierdaagse in Nijmegen terugverwacht. Zij zullen op applaus van honderdduizenden toeschouwers over de finish worden gedragen. Het hoogtepunt van de intocht […] zal naar verwachting tussen één en drie uur plaatsvinden.”1

Nijmegen – Van Wedren en de Vereeniging – via Prins Bernhardstraat – Coehoornstraat – Heyendaalseweg – Scheidingsweg – Grootstalselaan – Maldenburchtstraat – Couwenbergstraat – Hatertseweg- Hatertsebrug – Van Boetbergweg – Weezenhof en Staddijk de gemeente Nijmegen uit.

Ik ben achter op schema geraakt en moet tempo maken wil ik de Vierdaagse van 1992 voltooien voordat de 4Daagse van 2026 begint.

Ik loop naar het parkeerterrein van De Vereeniging voor de start van de vierde en laatste dag. Op de Prins Bernhardstraat passeer ik de start- en finishboog voor de 50 kilometer van de 4Daagse van 2026.

De aanlooproute van de 4e Marsdag is tot aan het Erasmusgebouw gelijk aan die van de 2e en 3e Marsdag. Vanaf het Erasmusgebouw lopen we, net als op de 2e Marsdag, via Staddijk de gemeente Nijmegen uit. Voor de tweede keer tijdens de Vierdaagse van 1992 loop ik langs mijn kamer op Vossenveld. Nu met ingetapete voeten.

Op de glazen loopbrug boven de Heyendaalseweg tussen het Erasmusgebouw en het Sportcentrum lees ik de teksten: “Hup Aniek en Joren!” en “Let’s go Paula & Theo!”.

“Vanaf de start heerst er op de vierde en laatste dag van de Vierdaagse een bijzondere sfeer. De burgers lopen eerst van de Wedren via de indrukwekkende campus van de Radboud Universiteit Nijmegen naar Brakkenstein. Daar ritsen ze met het militaire contingent en loopt iedereen langs de rand van de stad naar de Hatertse Vennen. […] Hierna splitsen de afstanden zich in de buurt van het dorp Overasselt, dat tot de gemeente Heumen behoort. Lopers van de langere afstanden steken via de brug bij Grave de Maas over en zijn dan in Noord-Brabant. […] Maar de stoet moet voort, door het Noord-Brabantse land ten zuiden van de Maas naar Cuijk […].  In de gemeente Mook en Middelaar begint ook de elf kilometer lange weg naar het noorden die hier al een beetje de sfeer van de Via Gladiola begint te krijgen. […] Dan volgt de laatste bocht en ligt de bebouwde kom van Nijmegen in het zicht.”2

Met een afstand van 53,8 kilometer op deze 4e Marsdag kwam de totale wandelafstand van de Vierdaagse in 1992 uit op 204,5 kilometer.3

Alverna – St. Walrickweg.

Overasselt – St. Walrickweg – Kasteelsestraat – Schoonenburgseweg (Prov.weg S110) – Broekstraat – Hollestraat – Maasdijk – linksaf onder Graafsebrug door, daarna rechtsaf via Sluisweg naar fietspad Graafsebrug.

Ik loop over het terras van restaurant St. Walrick, maar vanwege de drukte vervolg ik mijn weg over de St. Walrickweg. Opeens bevind ik me midden in een wandeltocht, totdat de wandelaars rechtsaf slaan naar de Spellingsestraat in Overasselt. Bij bushalte Hoogstraat drink ik het flesje Spa Blauw leeg dat ik altijd in mijn rugzak meedraag, maar dat meestal ongeopend blijft.

Als ik vanaf de Broekstraat in Nederasselt linksaf de Hollestraat insla, ben ik weer op de route van de wandeltocht. Op de Maasdijk worden onder een parasol zonnebloemen te koop aangeboden en leggen de wandelaars aan elkaar uit hoe de Vierdaagse hier loopt. Onder de Graafsebrug lopen zij rechtdoor over de Sluisweg naar de Maasbandijk, en ik loop naar boven.

Een andere einzelgänger op de Graafsebrug.

“Ben je ook aan het trainen?”

“Nee.”

“Nee?”

“Ik loop de Vierdaagse van 1992.”

Hij traint voor de 4daagse van 2026.

“Ik ga mijn eigen tempo lopen.”

Grave – Fietspad Graafsebrug – rechtsaf onder viaduct langs Rode Kruispost – Koninginnedijk – Bagijnestraat – Hoofschestraat – Klinkerstraat – Brugstraat – J. van Cuijkdijk.

‘Rechtsaf onder viaduct’ strompel ik ’s ochtends tijdens de laatste dag van de Vierdaagse van 1992 de Rode Kruis-tent in.

“Het is kwart over 8 in een tent net buiten Grave. De eerste twintig kilometer van de laatste dag zijn in vier uur afgelegd. Maar nu lig ik in het veldhospitaal. Op een grasveld dat de vorm van een militair kampement heeft aangenomen. Tenten, trucks en touwtjes die de zone voor onbevoegden afgrenzen. Alsof de brug opnieuw veroverd moet worden. Market-Garden weer aan de gang is. Dat zou je überhaupt denken als je aan de Vierdaagse meedoet en telkenmale van de weg wordt gedrukt door alweer een legerpeleton. Soldaten wandelen niet, ze marcheren.”

“Met veel pijn aan de onderkant van mijn ongetrainde voeten haalde ik Grave. De dag ervoor lag ik twee uur in een Rode Kruis-tent en moest in vier uur de resterende vijfentwintig kilometer en de daarbij behorende Zeven Heuvelenweg afleggen. Het lukte. Ik was zelfs drie kwartier voor sluitingstijd in Nijmegen. Daarom moest ik vandaag wel uitlopen. Anders waren die dagen van afzien voor niets geweest. En kreeg ik niet de ultieme onderscheiding: de KNBLO-medaille.”

“En nu lag ik langs een Kroaat. Mijn blaren zaten weer vol vocht. Ze worden opnieuw ingetaped.”

“Na een uur zijn mijn voeten gereed voor de volgende dertig kilometer.”4

Als je de route van de 4e Marsdag in tweeën knipt, kom je uit op de Graafsedijk in Gassel. In die omgeving rijdt alleen doordeweeks een buurtbus. Om de route in twee delen te lopen, kun je de wandeling het beste onderbreken in Grave of Cuijk. Van daaruit reis je met de bus of de trein terug naar Nijmegen. Vanaf busstation Grave neem je lijn 9 of 99 naar Centraal Station Nijmegen. Vanuit Cuijk ga je met de stoptrein.

Op de Koninginnedijk sla ik rechtsaf. Via de Pater van den Elsenstraat loop ik tweehonderd meter naar het busstation van Grave, of wat daarvan over is. Dit station heette ooit ‘Wapen van Grave’ en werd in 2003 gesloopt, maar de naam staat nog altijd op het gesloten hotel-café-restaurant aan de overkant. Een plaquette meldt: “Nu staat hier het stadhuis en het kantoor van Mooiland”, maar dit lelijke gebouw staat leeg en is te koop. In 1992 kon je rechtstreeks vanuit Nijmegen via Grave naar Geffen – waar ik opgroeide – reizen met lijn 90 van Zuidooster. Nu koop ik op zondagmiddag twee blikjes Cola Zero bij de Albert Heijn, omdat het nog even duurt voordat lijn 99 via Overasselt arriveert.

De Vierdaagsefeesten beginnen vandaag. Spinvis & Saartje spelen ’s avonds in de Stevenskerk. Frank Boeijen treedt op als gast bij Typhoon in het Kronenburgerpark, maar zingt geen ‘Kronenburg Park’. Een journalist van De Gelderlander, die het evenement al jaren volgt, noemt deze zaterdag nu al een van de drukste dagen ooit: “Het lijkt de slotdag wel, als ook de wandelaars nog mee komen feesten.”5 Maar lees ik dat niet elk jaar?

De volgende dag reis ik met de eerste bus van lijn 9 via Nederasselt en Alverna terug naar Grave, grotendeels over de Vierdaagseroute van de dag ervoor.

Buurtsuper Ons Buurtje in Grave, “met een ruime keuze aan Arabische, Nederlandse en buitenlandse halalproducten”, verhuist van de Rogstraat 26a naar de Brugstraat 6. De Jan van Cuijkdijk is verlaten vanwege werkzaamheden verderop. In Gassel sla ik rechtsaf naar Hoeve en loop naar de Graafsedijk via de route op de kaart van de KNBLO; deze is niet in het draaiboek van de rijkspolitie aangegeven.

Gassel – [ Hoeve – Schoolstraat – Dorpstraat – Ten Holtweg – ]6 Graafsedijk – Elstweg.7

VOETNOOT 2004: THEO VAN GOGH

In het jubileumboek Via Gladiola. 100 jaar Vierdaagse ten voeten uit (2009) van Marjolein van Rotterdam staat een foto van een wandelende Theo van Gogh op de Waalbrug. Het onderschrift luidt: “De gezonde roker, film- en televisiemaker Theo van Gogh aan de wandel over de Waalbrug tijdens de Vierdaagse van 2004. Een en ander is het gevolg van een weddenschap met Giel Beelen. Naast hem regie-assistente Doesjka van Hoogdalem.”8 Op YouTube zijn bewegende beelden van hen te zien in de Nijmeegse Sint Jorisstraat..9

Ook het andere jubileumboek uit 2009, De Vierdaagse. Het grootste evenement van Nederland van Clemens Verhoeven, besteedt aandacht aan zijn deelname. De in 2023 overleden auteur citeert Van Gogh uit een interview: “Ik kan het iedereen afraden. Het is een mentale uitputtingsslag. Ik word gewoon depressief van al die opgewekte mensen die geloven in een gezonde geest in een gezond lichaam.”10

Theo van Gogh regisseerde een week later, op zaterdag 31 juli 2004, de film Submission. De VPRO zond de film op zondagavond 29 augustus 2004 uit in Zomergasten, aansluitend op een drie uur durend interview met Ayaan Hirsi Ali door Joost Zwagerman.

Ik vraag Jaap Cohen, de biograaf van Theo van Gogh,11 of hij meer weet over diens deelname: “In het radioprogramma van Giel Beelen van 16 juli 2004 beloofde Van Gogh de Vierdaagse te lopen als Beelen de titelsong van Cool! vier keer op primetime zou draaien. Hij heeft vervolgens 70 kilometer van de Vierdaagse gelopen; de laatste dag is hij opgestapt.”12 Een week later, op 30 juli, vertelde Van Gogh in de studio van het radioprogramma Swijnenstal13 aan Coen Swijnenberg hoe het geweest was: “Het was verschrikkelijk. Het was heel smartelijk, vooral ook door de opgewekte sfeer die er hing. Als je je toch al kut voelt omdat je zo’n eind moet lopen en iedereen steekt voortdurend de duim op, dan denk je: was ik maar nooit geboren. […] Ik was heel blij toen er eindelijk eens een oude heer van 70 in een korte broek voorbijliep en zei: ‘zakkenwasser!’”14

Ongeveer honderd dagen na het einde van de Vierdaagse, op 2 november 2004, vermoordde Mohammed Bouyeri Theo van Gogh in de Linnaeusstraat in Amsterdam.

DE DAG VAN CUIJK

Burgemeester en wethouders van Cuijk nodigen de burgemeester van Nijmegen uit voor de Dag van Cuijk: “Op vrijdag 24 juli a.s. zullen tussen ± 09.30 en 13.00 uur de deelnemers aan de Internationale Vierdaagse Afstandsmarsen met feestelijk vertoon door het centrum van Cuijk trekken. Wij nodigen U graag uit om met ons de doortocht gade te slaan. Wij hopen U op 24 juli a.s. bij ons gemeentehuis, aan het Louis Jansenplein, te kunnen begroeten.” Op 10 juli 1992 wordt de burgemeester van Nijmegen geadviseerd een bericht van verhindering te sturen: “Cuijk is slecht bereikbaar en men moet tijdig in Nijmegen terug zijn voor de intocht. B.v.v.?”15

Voorafgaand aan de Vierdaagse van 1992 wordt de burgemeester van Nijmegen uitgenodigd om “mede namens het internationaal Bloembollenbureau” aanwezig te zijn bij de omdoping van de Sint Annastraat in Via Gladiola, ter inleiding van de 76e internationale Vierdaagse Afstandsmarsen “op vrijdag 17 juli a.s. des namiddags te 17.30 uur. Plaats van handeling: Sint Annastraat, kruispunt Sint Annastraat / Van Trieststraat.”16

Het is het kruispunt waar een onbekende in 1992 eens ’s nachts “Hoi Stefan” tegen me zei, toen ik terugfietste naar Vossenveld.

4E MARSDAG – 8. CUIJK-NIJMEGEN

Beers – Elstweg – Jan v. Daalstraat – Burg. Thijssenstraat – Grotestraat – Kruisstraat – Gildeweg – Heuf – Beerse weg – Hoefseweg – Kalkhofseweg.

Ditmaal had de blarenbehandeling niet geholpen. Tussen Grave en Cuijk liep ik als een zombie achter een groepje met percussie aan. Tot ik hun tempo niet meer kon bijbenen. Alleen zwalkte ik verder richting Cuijk; de rest van de route is uit mijn geheugen gewist.

Van het Wapen van Grave naar ’t Wapen van Beers volgt de Vierdaagse van 1992 op de 4e Marsdag dezelfde route als in 2026. Na de Gildeweg in Beers loopt de 50 kilometer in 1992 een lus van 6,5 kilometer naar de Louwerenberg in Vianen, langs landgoed De Barendonk en via landgoed Ossenbroek. “Iets ten noorden van Ossenbroek staat een Mariakapel. De kapel is in 1942 gebouwd bij de oprijlaan van het eveneens particuliere landgoed Hiersenhof. Tijdens de Nijmeegse Vierdaagse leggen veel wandelaars er bloemen neer.”17 Naast de kapel staat een standbeeld van Jan de Quay. De oud-premier woonde tot zijn overlijden in 1985 op dit familielandgoed. Op het bankje voor de kapel staat de tekst: “… is een plaats van stilte en gebed, s.v.p. geen picnics of ander vertier.”

Cuyk – [Hapsebaan18 – Louwerenberg19 –] Beversestraat – Bontsestraat – Molenstraat – Louis Jansen Plein – Korte Molenstraat – Grotestraat – Maasstraat – Ponton.20

Waar de Beversestraat overgaat in de Bontsestraat, kun je afslaan richting Station Cuijk om de stoptrein naar Nijmegen te nemen.

Op een winkelruit vlak bij het leegstaande pand aan de Korte Molenstraat 4, met het Wapen van Cuijk boven de deur, staat het programma van het Vierdaagsefeest in Cuijk. Op donderdag 23 juli is er vanaf 18:00 uur de proefsluiting van de pontonbrug met parachutisten op de Maaskade en het Pontonniersbal in het centrum van Cuijk. Vrijdagochtend 24 juli volgt vanaf 07:00 uur de doortocht van de Nijmeegse 4Daagse op de Maaskade.

“In Cuijk passeren we met de pontonbrug de Maas.”21

Ik heb geen actieve herinnering aan het lopen over de Maas via de pontonbrug van Cuijk naar Middelaar tijdens de Vierdaagse van 1992. Vorig jaar zag ik nog de aanleg ervan door de Genie. Nu steek ik over met de veerpont van Ton Paulus.

Een auto en een man en een rivier.
Vanaf hier is alles wat het lijkt.
De kaart waarop hij kijkt.

U Bevindt Zich Hier.22

Mook – Cuyksesteeg – Kanaalweg – Kerkstraat – Raadhuisplein – De Hoven Maasdijk – Rijksweg N 271 (N 771).

“Het schijnbaar eindeloze stuk vanaf de pontonbrug tot aan de finish is ongeveer vijftien kilometer lang en voor velen een urenlange marteling. Echt een laatste loodje.”23

Na Cuijk of de Cuijksesteeg kreeg ik kramp. 

Aan het einde van de Cuijksesteeg sla ik linksaf. Dolfijn Watersport en Recreatie in Mook zou in 1992 een déjà vu van de 3e Marsdag op de 4e Marsdag opgeroepen kunnen hebben. Daarna loop ik rechtdoor over de Kanaalweg naar Restaria De Plataan op het Raadhuisplein. In de Kerkstraat hangen ze intussen al de slingers op.

Malden – Rijksweg N 271 (N 771).

In het droge gras naast de Rijksweg ging ik achterover op mijn rug liggen en strekte mijn benen. Dat hielp niet. Daarna volgde een Via Dolorosa naar de Via Gladiola.

“De PTT heeft haar eigen muziekkapel ingehuurd om de verzamelde personeelsleden in twee grote groepen door Nijmegen te voeren. ‘Het is wel mooi, maar het tempo ligt veel te laag. Je hebt de hele tijd in je eigen ritme gelopen en dan moet je nu opeens veel langzamer,’ meent Frans Coenen uit Geleen. Een van zijn collega’s houdt het defilé om die reden ook voor gezien.”24

Rechts van de Rijksweg ligt Van der Valk Hotel De Molenhoek. Tijdens de coronacrisis in 2020 liep ik hiernaartoe met bagage voor twee nachten, voor een cultuurhistorische wandeling over de Sint-Jansberg.25 Om bij mijn kamer te komen, moest ik oversteken naar de overkant. Het terras is leeg en ik loop door.

Brouwerij De Raaf nog steeds gesloten.26

Links van de Rijksweg ligt Landgoed Bergzicht. Tijdens de introductieweek van de studie Geschiedenis in 1989 vond hier in Heumen – bij brouwerij De Raaf, bekend van het eerste Nederlandse witbier De Witte Raaf – onze eerste bierproeverij plaats. Bij de vele proeverijen in de jaren daarna vroegen we telkens of men de rondleiding en de uitleg over het brouwproces wilde overslaan, zodat we direct aan het proeven konden beginnen.

Nijmegen – Vanaf Malden via Rijksweg – St. Annastraat – Keizer Karelplein – hoofdrijbaan van de Oranjesingel – Prins Bernhardstraat – groepen naar Wedren – individuelen via Bijleveldsingel – Sloetstraat – finish. 

Na de kruising met de Sint Jacobsweg in Malden ligt links van de Rijksweg ‘Charlemagne’. Dit is het terrein waarop militairen zich op de 4e Marsdag afmelden in plaats van op Heumensoord. Het is genoemd naar Hotel-Café-Restaurant Charlemagne aan de overkant. In dat pand zit sinds de jaren negentig of de jaren nul een McDonald’s, waar ik een grote aardbeienmilkshake bestel.

Bij het kruispunt met de Scheidingsweg begint de St. Annastraat, het startpunt van de intocht die in 1992 niet live werd uitgezonden op televisie.27

“De pas gerenoveerde St Annastraat in Nijmegen was gistermiddag het decor van het traditionele onthaal van Vierdaagselopers. […] Nieuw aangelegde ventwegen naast de St Annastraat zorgden voor een versmalde rijbaan, waardoor de stroom wandelaars wel heel dicht langs het applaudisserende publiek kwam. Bij het uitreiken van de bloemen ontstonden dan ook regelmatig opstoppingen.”28

In mijn eigen verslag schrijf ik: “Vanuit Malden komen we als bevrijders toegejuicht de Annastraat op. De soldaten werden in ieder geval toegejuicht. Het enige wat aan hun opvalt is de eenvormigheid: hun uniformen. Ik val niet op. Ik loop er in mijn eentje. Zo onopvallend dat familie en bekenden me niet zien, of pas dan als het te laat is.”29

Volgens het weerbericht werd het die “vrijdagmiddag tijdens de finish van de Nijmeegse Vierdaagse wellicht iets broeierig weer met circa 27 graden […]”.30

“Verder had hij een spijkerbroek aan, sokken en stevige winterschoenen. Te gek gewoon, want hier was het hoogzomer. De zon brandde op zijn hoofd.”

Ik begon te hallucineren en zag dezelfde bekende wel een keer of twintig passeren. 

Links van de St. Annastraat begint de Sint Stephanusstraat, zie ik nu.

“Wie heeft deze waanzinnige kruistocht eigenlijk georganiseerd?”31

“Traditiegetrouw heeft de slotetappe meer weg van een triomftocht dan van een lijdensweg. De St.-Annastraat waarover de laatste kilometers van de 76e editie van de Vierdaagse worden gelopen, is voor de gelegenheid omgedoopt tot Via Gladiola (Gladiolenweg). De keuze tussen de dood en de gladiolen bestaat voor de overgrote meerderheid van de wandelaars echter niet meer. Zij zijn vrijwel zeker van de bloemen. Voor wie de eerste drie dagen tot een goed einde heeft gebracht, is de laatste dag een peulschilletje. De enorme mensenmassa die de wandelaars vanaf de tribunes en de al dagen van te voren neergezette – en vastgebonden – tuin- en keukenstoelen bejubelen, dragen de lopers als het ware naar de finish. Ook de strompelaars. Het dragen van de gladiolen zal voor hen zwaarder zijn dan de laatste loodjes van de Vierdaagse.”32

De dood of de gladiolen? Geen van beide. Op het kruispunt van de St. Annastraat en de Hatertseweg stonden mijn ganggenoten met gladiolen. Ik zag en hoorde ze niet. ’s Avonds stonden de bloemen in een emmer voor mijn kamerdeur.

Ik passeerde ook mijn ouders, die op een tribune op de St. Annastraat tegenover De Vereeniging zaten, en keerde na de finish naar ze terug.33

“Onze kruistocht is ten einde.”34

Hoe kom je hier.
Hoe kom je hier vandaan.

En als je wegkomt.
Waarheen wou je dan wel gaan?35

“Dit was een schitterende Vierdaagse. Geweldig, wat een sfeer heerste er in het wandellegioen. Ik ga de Vierdaagse beslist nog eens lopen”, aldus een enthousiaste staatssecretaris van Defensie Berend-Jan baron Voorst tot Voorst, toen hij gistermiddag over de finish kwam, waar zijn vrouw Josine hem op stond te wachten met bloemen.”

“Samen met de staatssecretaris kwamen er gistermiddag nog 32.702 wandelaars over de finish. Gisteren sneuvelden er in het zicht van de finish nog 462 wandelaars. Het totaal aantal uitvallers van de 76e Vierdaagse komt daarmee op 4905. De Britse militaire wandelaar, die donderdagavond van uitputting in coma raakte, ligt nog in het ziekenhuis.”36

“Zijn toestand was gisteren redelijk. Vandaag mag een andere Engelse militair die met een hitte-beroerte was opgenomen het ziekenhuis verlaten. Een Deense militair die hetzelfde overkwam mag morgen naar huis. Zeven andere onfortuinlijke militairen die ook in het ziekenhuis waren opgenomen met uitputtingsverschijnselen zijn inmiddels uit het ziekenhuis ontslagen.”

“De wandelaars werden gisteren massaal in de bloemetjes gezet door het Internationaal Bloembollencentrum uit Lisse. In Volendams kostuum gestoken meisjes deelden aan alle wandelaars gladiolen uit.”37

VOETNOOT 1974: DE VIJF VAN DE VIERDAAGSE

“Niet alle 12.000 wandelaars in de Nijmeegse Vierdaagse doen mee voor hun plezier. Voor het team van regisseur René van Nie betekent het hard werken aan de nieuwe Nederlandse speelfilm ‘Vijf van de Vierdaagse’, die 10 oktober in het Amsterdamse City Theater in première gaat. ‘Vijf van de Vierdaagse’ gaat over vijf langgestraften, die in het kader van de reclasseringsarbeid een paar dagen vrijgelaten worden om tussen het gewone volk de Vierdaagse mee te lopen. En dat loopt enigszins uit de hand. Aan de film werken o.a. mee Johnny Kraaykamp, Jan Blaaser, Jon Bluming, Corry Konings, René van Asten en Patricia Orlow.”38

De acteurs hebben zowel in de film als in het echt de Vierdaagse nog nooit meegemaakt. “Deze locatie is uniek,” zegt Jan Blaaser tegen De Gelderlander. “Eerst zaten we in de gevangenis te filmen, en nu hier bij al die duizenden mensen. Dat is geweldig.”

De Vijf van de Vierdaagse (1974) werd geregisseerd door René van Nie. Het is een typische, als komedie bedoelde speelfilm van 105 minuten met ‘functioneel bloot’, zoals er in de jaren zeventig wel meer werden gemaakt in Nederland. In de film krijgen vijf zware jongens strafvermindering als ze de Vierdaagse uitlopen. Dit verhaal speelt zich af in Nijmegen en omgeving, maar ook in Amsterdam (op de Wallen en in ‘bar Boyfriend’) en is tegenwoordig integraal op YouTube te bekijken. De soundtrack bevat het door Pierre Kartner geschreven lied ‘Breng mij nog eenmaal naar huis’, gezongen door Corry Konings.

“Een Engelse schoonheid, Jessica Benton, bekend van de Onedin Line, speelt een Amsterdamse kunstverkoopster en moet zorgen voor de noodzakelijke bedscènes. Jammer genoeg voor het Vierdaagsepubliek is haar rol al uitgespeeld als er gefilmd wordt in Nijmegen. Wat onverlet laat dat de opnames zorgen voor een gekkenhuis. Iedereen wil Leen Jongewaard zien, een ster na zijn enorme succes met de dubbelrol Gerrit/de opa van Gerrit in Ja Zuster, Nee Zuster. Iedereen wil een handtekening van Johnny Kraaykamp, in die dagen een populaire televisiekomiek.”

De leukste – en op een na laatste – scène is live opgenomen tijdens de intocht op de St. Annastraat. Dit gebeurde met dank aan het Korps Rijkspolitie (district Nijmegen), in het bijzonder ‘Henk en Joop’. “De fans, die zelf figurant zijn, lopen constant door het beeld. Maar dankzij de film wordt er opnieuw een record gebroken tijdens de Vierdaagse: het Vierdaagselegioen is het grootste figurantenleger dat er ooit in een Nederlandse film is geweest.”39

DE AVONDVIERDAAGSE: VEREENIGING

De zondag voor de start van de 4Daagse van 2026 passeer ik de finish langs de lege tribunes bij De Vereeniging, nadat ik in acht etappes de Vierdaagse van 1992 opnieuw heb gelopen. Via de Oranjesingel wandel ik naar de bibliotheek op de Mariënburg om een boek in te leveren en op te halen. Daarna loop ik door winkelcentrum Molenpoort, dat binnenkort wordt gesloopt. Mijn vaste supermarkt sinds 2004, de PLUS (voorheen Coop), sluit definitief op de dag van de intocht: vrijdag 24 juli.40 Tot die tijd ga ik er – net als tijdens de coronacrisis – elke dag even langs.

Onderweg kom ik de Vlaggenparade tegen, die sinds 2017 op de zondagmiddag voor de Vierdaagse door het centrum trekt. De route eindigt op de Wedren. Hier vindt de officiële opening plaats en halen wandelaars hun startbewijs en goodiebag op.41

’s Avonds wordt het vuurwerk voor het eerst in de Vierdaagsegeschiedenis afgelast vanwege een technisch defect. De organisatie van de Vierdaagsefeesten verplaatst ‘Waal in Vlammen’ naar dinsdag, dezelfde dag waarop het vuurwerk plaatsvond tijdens de Vierdaagse van 1992.

In de In de Betouwstraat speelden in 2018 The Moonlights voor het laatst bij Café De Sportcentrale. Het café is sindsdien gesloten.

“Na de laatste knip begint de ereronde door de Annastraat en Oranjesingel waarna je je medaille kunt ophalen.”

“De medaille is binnen. Ik heb hem! Mijn Vierdaagse medaille: een goudkleurig kruis met een oranje met groen lintje. Ik heb hem vastgespeld op mijn T-shirt.”42

Met het koninklijk erkende Kruis voor Betoonde Marsvaardigheid op mijn shirt gespeld, wilde ik in 1992 zo snel mogelijk weg uit het centrum van Nijmegen. We laadden mijn fiets in de auto op het parkeerterrein van de Mariënburg, vlak voor het hoofdbureau van politie. Daarna ging ik samen met mijn ouders eten bij Café Restaurant Partycentrum Tivoli in Berg en Dal,43 om vervolgens een weekend lang op bed te liggen.

“Daarom alleen al weet ik nu zeker dat mijn eerste Vierdaagse tevens mijn laatste is.”44

Ik weet niet wat je er nu van vindt.45

Stefan Louwers

Met dank aan Jaap Cohen, Theo van de Laar, Gerard Mentjox en de medewerkers van het Regionaal Archief Nijmegen, gevestigd in het voormalig hoofdbureau van politie aan de Mariënburg 27 te Nijmegen.

© 2026, 1992 S.L./C.L.

Zaterdag 25 juli

VOETNOTEN

  1. ‘Oudjes lopen prima tijdens Vierdaagse’, De Telegraaf, 24 juli 1992, 8. ↩︎
  2. Clemens Verhoeven, De Vierdaagse. Het grootste evenement van Nederland (Baarn 2009) 234-239. ↩︎
  3. KNBLO, ‘Afstanden Vierdaagse Nijmegen’, De 4Daagse 6 (1992) 11. ↩︎
  4. Over de Kroaat: “Bij hem is de situatie ernstiger. Zijn tenen zijn door de begeleidende Kroatische arts bijna afgebonden. De dokter van het veldhospitaal, door zijn medewerkers liefkozend ‘Papa Doc’ genoemd, wordt erbij geroepen. De Kroaat spreekt geen Engels en ligt hulpeloos op zijn brits. Met vreemde mensen die aan zijn voeten zitten. Af en toe stak één van zijn kameraden zijn hoofd om de hoek van de tentopening om te kijken of ze al kunnen vertrekken. […] De Kroaten heb ik niet meer gezien. Later dat weekend kwamen ze in het nieuws omdat ze op Texel een parachute-cursus volgden, waarvoor geen toestemming was verleend door een of ander ministerie. Ze verbleven sowieso al illegaal in Nederland. De Vierdaagse was een dekmantel geweest om onder leiding van een Nederlandse oud-marinier een para-commando-opleiding te volgen.”
    Stefan Louwers, ‘Vier dagen – Drie jaar eerder’, Historisch Institutioneel Tijdschrift (H.In.T.) 6 (1995) 22-23.
    “De organisatie van de Nijmeegse Vierdaagse is niet blij met de komst van elf militairen uit het jonge land Kroatië, tot voor kort deel van het uiteengevallen Joegoslavië, die worden getraind en begeleid door de Nederlandse kolonel b.d. W. van Noort, die indertijd betrokken is geweest bij het werven van Nederlandse vrijwilligers voor de Kroatische zaak in de burgeroorlog in Joegoslavië: ‘Hij was een van de ronselaars’, aldus J.D. Lammerts van Bueren, woordvoerder van het organisatiecomité. ‘Ik spreek me liever niet uit over hun aanwezigheid, maar we zijn er allerminst blij mee. We hebben geen enkele mogelijkheid hun deelneming te weigeren. Kroatië is een door Nederland erkende, soevereine staat. Als ze de vierdaagse louter zien als een sportief element, hebben wij er vrede mee; pas als ze de vierdaagse gebruiken als een demonstratie grijpen we in.’”
    ‘Organisatie van Vierdaagse niet blij met komst Kroaten’, Algemeen Dagblad, 21 juli 1992, 4.
    “Voor de Kroatische militairen is het meelopen met de Vierdaagse even een adempauze in een periode van oorlogsgeweld. Straks gaan ze weer terug naar het front bij Dubrovnik. Hier maken ze kennis met de wapens van Nederlandse militairen.”
    ‘Foto Marcel van den Bergh’, Trouw, 22 juli 1992, 3.
    “De paniek kan in elk geval niet toegeslagen hebben bij de eenheid Kroatische soldaten in het legioen wandelaars. Zij komen vers van het front en weten dat zij over vier dagen opnieuw geconfronteerd worden met donderslagen die een stuk gevaarlijker zijn.”
    Hans Goossen, ‘Massaal schuilen tijdens Vierdaagse’, Limburgs Dagblad, 22 juli 1992, 13.
    “With this we’d like to appriciate your simpathy and attention we received during the four days’ marching in Nijmegen – Holland/Netherland. The Croatian army and people of Croatia thank you very much indeed for that warm welcome and hospitality in Europe.”
    Ministerie van Defensie van Kroatië aan de burgemeester van Nijmegen, Zagreb, 30 maart 1993, RAN, Bestuursdienst Gemeente Nijmegen, inv.nr. 1490. ↩︎
  5. Pim Dikkers, ‘Enorme drukte tijdens openingsdag Vierdaagsefeesten’, De Gelderlander, 19 juli 2026. ↩︎
  6. Hoeve, Schoolstraat, Dorpstraat en Ten Holtweg ontbreken in het draaiboek van de rijkspolitie. ↩︎
  7. Tot 1990 liep de route tussen Gassel en Beers over de Provincialeweg: “de gevreesde, deprimerende betonbaan tussen Gassel en Beers wordt vervangen door een prettiger beloopbare weg die weliswaar iets langer is, maar veel afwisselender.”
    Chris Bos e.a., ed., De wereld wandelt (Nijmegen 1991) 171. ↩︎
  8. Marjolein van Rotterdam, Via Gladiola. 100 jaar Vierdaagse ten voeten uit (Utrecht 2009) 134. ↩︎
  9. rtlbuis, ’theo van gogh vierdaagse dvd’, 6 mei 2009. ↩︎
  10. Clemens Verhoeven, De Vierdaagse. Het grootste evenement van Nederland(Baarn 2009) 229. ↩︎
  11. Jaap Cohen, De bolle Gogh (Amsterdam 2024). ↩︎
  12. “Net als veel andere anekdotes heb ik deze over de Vierdaagse wegens plaatsgebrek helaas niet kunnen opnemen in de biografie.”
    Jaap Cohen, ‘RE: Theo van Gogh en de Vierdaagse van 2004’, 6 juni 2026. ↩︎
  13. Tussen 21:00 en 22:00 uur zong Gabriel Ríos live zijn nummer ‘Broad Daylight’. Theo van Gogh kende de zanger tot dan toe niet, maar vond het een “heel goed nummer”. Hij gebruikte het in zijn film 06/05 over de moord op Pim Fortuyn en liet het later – conform zijn testament – ook afspelen op zijn eigen begrafenis.
    NPS 3FM, Swijnenstal, 30 juli 2004. ↩︎
  14. Jaap Cohen, ‘RE: Theo van Gogh en de Vierdaagse van 2004’, 6 juni 2026. ↩︎
  15. Burgemeester en Wethouders van Cuijk, ‘Cuijk, juli 1992’; Bestuursdienst aan de burgemeester van Nijmegen, ‘Ter visie, Nijmegen, 10 juli 1992’, RAN, Bestuursdienst Gemeente Nijmegen, inv.nr. 1490. ↩︎
  16. H.J. Budel, A.A. Balduk, ‘Uitnodiging’, RAN, Bestuursdienst Gemeente Nijmegen, inv.nr. 1490. ↩︎
  17. Stichting Wandelnet, Land van Cuijkpad. UNESCO-gebied De Maasheggen en omgeving (Amersfoort 2025) 87. ↩︎
  18. De Hapsebaan ligt in het verlengde van de Kalkhofseweg, voorbij de kruising met de Graafsedijk en de Graafseweg. ↩︎
  19. De Louwerenberg ligt in het verlengde van de Hapsebaan, maar je moet er wel linksaf. ↩︎
  20. De Keizerstraat (Beers), de Akkerweg en de Franssenstraat (Vianen) uit het draaiboek van de rijkspolitie zijn weggelaten, omdat deze locaties geen deel uitmaakten van de 50 kilometerroute van 1992. In 2026 volgt de 50 kilometer deze route wél. Daarnaast ontbreken de Hapsebaan en de Louwerenberg in het draaiboek uit 1992. ↩︎
  21. Stefan Louwers, ‘Vier dagen – Drie jaar eerder’, Historisch Institutioneel Tijdschrift (H.In.T.) 6 (1995) 22-23.
    “Let op! Buiten de Vierdaagse week vaart er bij Cuyck een veerpont en ligt er GEEN pontonbrug! Check de vaartijden voordat U aan de wandel gaat.”
    Dick Lockhorst, De Nijmeegse Vierdaagse, wandelen door bevrijd gebied (Tweede druk; Soest 2017) 11. ↩︎
  22. Spinvis, ‘Herfst en Nieuwegein’, Spinvis, 2002. ↩︎
  23. Dick Lockhorst, De Nijmeegse Vierdaagse, wandelen door bevrijd gebied (Tweede druk; Soest 2017) 84. ↩︎
  24. “Zijn vierde dag was toch al zwaar genoeg omdat hij kilometers lang met een staaf ijzer en enkele stenen in zijn rugzak heeft gelopen, zonder het te merken. Geintje van zijn maat.”
    ‘Vierdaagse-lopers houden triomftocht’, Limburgs Dagblad, 25 juli 1992, 13. ↩︎
  25. Patrick Jansen, Joyce Penninkhof, Paul Klinkenberg, Sint-Jansberg. Een cultuurhistorische wandeling (Utrecht 2014). ↩︎
  26. Vgl.: J.M.H. Berckmans, Café De Raaf nog steeds gesloten (Antwerpen 1990). ↩︎
  27. “De NOS zal dit jaar geen uitzending verzorgen van de intocht. Wel zal Omroep Nijmegen dagelijk uitzenden op de kabel, terwijl RTL4 nog overweegt om die uitzendingen deels over te nemen. De intocht op vrijdag valt samen met de openingsceremonie van de Olympische Spelen. ‘En die krijgen uiteraard voorrang’, zo heeft de NOS laten weten. De marsleiding van de Vierdaagse is er niet zo treurig om. ‘Wij hebben het vanuit oogpunt van werving niet nodig. Het was alleen leuk geweest om het evenement te promoten.’ Wel hoopt de Vierdaagseleiding dat de NOS voortaan in elk jubileumjaar wat meer aandacht schenkt. Het eerst volgende jubileumjaar is in 1996 als de Vierdaagse voor de 80ste keer gelopen wordt.” 
    De Gelderlander (Vierdaagse extra editie), 20 juli 1992, 4.
    “De intocht: Vanaf 12.00 uur geven we een direct verslag vanaf de Via Gladiola (de St. Annastraat), met al zijn lief en leed. Wilt u de intocht echt van dichtbij zien, dan moet u kijken naar Omroep Nijmegen TV op kanaal 2.”
    Omroep Nijmegen, ‘Ook tijdens de Vierdaagse 1992’, De 4Daagse 6 (1992) 28.
    “Nu had ik eindelijk een keer de Vierdaagse willen meelopen, haakt de NOS af. Vijf jaar lang konden wij de triomfale intocht in de stad Nijmegen live op de televise volgen. Daar stopt de NOS nu mee. Zogenaamd uit bezuinigingsoverwegingen, maar in werkelijkheid omdat de beelden van vreedzame wandelaars geen hond meer interesseren.”
    Peter Hofstede, ‘Stuurman aan Wal. Intocht’, Nieuwsblad van het Noorden, 18 juli 1992, 23. ↩︎
  28. ‘Finish Vierdaagse gehaald na zegetocht, maar ook martelgang’, Trouw, 25 juli 1992. ↩︎
  29. Stefan Louwers, ‘Vier dagen – Drie jaar eerder’, Historisch Institutioneel Tijdschrift (H.In.T.) 6 (1995) 22-23. ↩︎
  30. ‘Het Weer. Zomers’, De Telegraaf, 23 juli 1992, 4. ↩︎
  31. Thea Beckman, Kruistocht in spijkerbroek (Zesennegentigste druk; Rotterdam 2025) 14-15, 51. ↩︎
  32. ‘Limburgse dag in Vierdaagse’, Limburgs Dagblad, 24 juli 1992, 16. ↩︎
  33. Ter hoogte van Hestia Makelaars & Taxateurs aan de St. Annastraat 2 – de makelaar via wie ik in 2004 mijn huis kocht. Als dank aan de verhuizers dineerden we op zaterdag 11 december aan de overkant in het restaurant van De Vereeniging. ↩︎
  34. Thea Beckman, Kruistocht in spijkerbroek (Zesennegentigste druk; Rotterdam 2025) 357. ↩︎
  35. Spinvis, ‘Bagagedrager’, Spinvis, 2002. ↩︎
  36. ‘Bewindsman loopt Vierdaagse uit’, De Telegraaf, 25 juli 1992, 1. ↩︎
  37. ‘Vierdaagse’, De Telegraaf, 25 juli 1992, 2.
    “Een recordaantal van 32.702 wandelaars heeft gisteren de Nijmeegse Vierdaagse uitgelopen. Er waren dit jaar echter ook meer uitvallers dan gewoonlijk. Velen van de 4.905 deelnemers die de eindstreep niet haalden, hadden op de eerste dag natte voeten opgelopen in het noodweer dat Nijmegen in de vroege morgen teisterde. Het lopen met natte voeten veroorzaakte blaren. Op de laatste dag speelde de hitte de deelnemers parten.”
    ‘Recordaantal wandelaars loopt Vierdaagse uit’, NRC Handelsblad, 25 juli 1992, 2. 
    “Er waren dit jaar meer uitvallers dan andere jaren. Het grote aantal uitvallers werd veroorzaakt door het noodweer in de vroege morgen van de eerste dag. Veel wandelaars liepen daardoor het verdere traject met natte voeten, wat tot veel blaren leidde.”
    ‘Noodweer was zwaarste opgave van Vierdaagse’, Het Parool, 25 juli 1992, 3.  ↩︎
  38. ‘Vijf van de Vierdaagse’, De Telegraaf 19 juli 1974, 9. ↩︎
  39. Marjolein van Rotterdam, Via Gladiola. 100 jaar Vierdaagse ten voeten uit (Utrecht 2009) 94-95. ↩︎
  40. Op de dag van de Vierdaagse-intocht – én de beklimming van de Alpe d’Huez in de Tour de France – wandel ik van mijn oude PLUS in de Molenpoort Passage via de Oranjesingel en over het Keizer Karelplein (wat maar één keer per jaar kan) naar mijn nieuwe PLUS in de Burghardt van den Berghstraat. Onderweg kom ik langs de plek in de Stijn Buysstraat waar drie dagen eerder, op dinsdag 21 juli om 22:00 uur een achttienjarige jongen uit Rotterdam werd doodgeschoten. ↩︎
  41. “Deze traditionele opening van de Vierdaagse werd in 2011 voor het laatst gehouden. […] Vanaf 2017 wordt de Vlaggenparade op de zondagmiddag voor de Vierdaagse in het centrum gehouden met het eindpunt op de Wedren waar de officiële opening plaatsvindt.” 
    Ronald van Rijn, ‘Springen tijdens de Vierdaagse van Nijmegen’ in: De vriendelijkste marathon ter wereld. 4-daagse verhalenbundel 1 (Nijmegen 2018) 38. ↩︎
  42. Maaike Trimbach, ‘Ik heb hem!’, Nieuwsblad van het Noorden, 25 juli 1992, 3. ↩︎
  43. ‘Restaurant Park Tivoli’ staat nog altijd op het gebouw aan de Oude Kleefsebaan 116 in Berg en Dal, het pand waarin tegenwoordig Casino Hi Five is gevestigd. In een advertentie van Familiepretpark Tivoli wordt de locatie aangeduid als ‘Café Restaurant Partycentrum Tivoli’.
    ‘De Vereeniging is nu vlakbij….’, Rekreatiekrant Midden Gelderland 4 (1992) 9. ↩︎
  44. John Jansen van Galen, ‘Dagboek Vierdaagse (6 en slot). Asfaltloper’, Het Parool, 25 juli 1992, 3. ↩︎
  45. Spinvis, ‘Bagagedrager’, Spinvis, 2002.
    In het CD-boekje uit 2002 wordt ‘vindt’ zonder t gespeld. ↩︎