De Vierdaagse van 1992. Woensdag 22 juli

Dinsdag 21 juli

2E MARSDAG – 3. NIJMEGEN-WIJCHEN

“Toen de bliksemschichten boven de Betuwe kliefden, viel op hoeveel mensen bang zijn voor onweer – magisch natuurgeweld – maar niemand volgde het parool van de marsleiding op om te gaan hurken of in  greppels te knielen. Wel vluchtten tallozen nog voor een druppel gevallen was in boerenschuren en de beschutting van huizen. Wij deden dat pas toen de slagregens aanvingen, maar in de stal heerste gedrang en gezang, dus liepen we maar verder in de regen.”

“Het overheersende feit is de drukte op het parcours. We hadden het kunnen weten: er doen 36.321 mensen mee, dat is dus te veel voor de smalle wegen.”

“Het verschil met het Pieterpad is groter dan wij dachten.”

John Jansen van Galen, ‘Dagboek Vierdaagse (3). Heuvels’, Het Parool, 22 juli 1992, 3.

“Veel wandelaars hebben het in het noodweer Spaans benauwd gehad”, aldus marsleider Chris Bos. “In totaal gingen gistermorgen 36.321 wandelaars van start. Dat betekent dat 1296 deelnemers niet aan de start waren verschenen. Gisteren sneuvelden er nog eens 593 vierdaagselopers tijdens de eerste etappe. Dat betekent dat er vanmorgen vroeg 35.728 wandelaars van start gingen voor de tweede marsdag.”¹

“De soppende sokken speelden overigens menig wandelaar parten. Eigen schuld, dikke bult. De Vierdaagse-organisatie had de deelnemers nog zó aangeraden een paar droge sokken mee te nemen omdat blaren veel beter gedijen in natte sokken. De goede raad was blijkbaar niet aan iedereen besteed. Dat bleek ook al het geval met de richtlijnen in geval van onweer. Bijna niemand zocht zijn heil in een greppel of wachtte de onweersbui in gehurkte houding af, zoals marsleider Chris Bos had geadviseerd.”²

Ik had op de eerste dag geen droge sokken bij me. Ik kan me überhaupt niet herinneren wat ik die Vierdaagseweek in mijn rugzak had.

“De deelnemers lopen vandaag over Wijchen. Zoals steeds, wordt gestart op de Wedren en bij ‘De Vereeniging’ van 04:15 tot 08:00 uur.”³ De afstand van de 2e Marsdag was 51,3 kilometer.⁴

“De route van de tweede dag wordt vaak beschouwd als de zwaarste van de vier dagen. Het parkoers voert in de vroege ochtenduren door een aantal nieuwere wijken van Nijmegen, waaronder Hatert en Dukenburg. Vervolgens loopt het parkoers door de fraaie Hatertse Vennen in de gemeente Heumen en richting Alverna.”⁵

Nijmegen – Van Wedren en de Vereeniging via Prins Bernardstraat – Coehoornstraat – Heyendaalseweg – Houtlaan – Oude Molenweg – van Peltlaan – Edisonstraat – Nw. Mollenhutseweg – Maldenburchtstraat – Couwenbergstraat – Hatertseweg – Hatertsebrug – Van Boetbergweg – Weezenhof 40e, 11e en 24e straat – en via Staddijk de gemeente Nijmegen uit.

De Heyendaalseweg vormt de verbinding tussen het centrum van Nijmegen en de campus van de Katholieke Universiteit Nijmegen (KUN) – zoals deze indertijd heette en statutair nog altijd luidt. Vanaf maandag 4 september 1989, de start van het academisch jaar 1989-1990, liep ik dagelijks die ene kilometer heen en terug naar de Faculteit der Letteren in het 88 meter hoge Erasmusgebouw. Hier kwam verandering in toen ik op zaterdag 16 mei 1992 op kamers ging; ik woonde pas net twee maanden in de stad toen de Vierdaagse van 1992 begon.

Op woensdag 22 juli 1992 kwam de zon in Nederland op om 05:48 uur. Rond die tijd passeerden we Vossenveld, de flat van de Stichting Studenten Huisvesting Nijmegen (SSHN) aan de Vossendijk in de wijk Hatert, waar ik die dag al voor de tweede keer die week om twee uur ’s nachts was opgestaan. We liepen over de Hatertsebrug over het Maas-Waalkanaal richting Dukenburg; een brug die ik na de Vierdaagse van 1992 nooit meer heb overgestoken. Mijn actieradius in Hatert beperkte zich destijds tot de supermarkt in Winkelcentrum Hatert, de cafetaria aan de overkant in de Couwenbergstraat en de kapper aan de Hatertseweg.

Vossenveld is in 1974 gebouwd en in 1975 in gebruik genomen. De 66 gangen, met elk 9 kamers, hebben een gezamenlijke keuken en twee toiletten. Ik woonde één jaar en vijf maanden op Vossendijk 65-9 in een kamer van 2,85 bij 5,80 meter met een eigen douche. Ik kwam daar alleen om te slapen; het leven speelde zich af op de campus en in het centrum. Bij het tweede gangfeest dat ik in een week organiseerde, omdat er na mijn verjaardag nog kratten bier ‘over’ waren, werd de politie gebeld vanwege geluidsoverlast.

Alverna – Diervoortseweg – Heiveldweg – Geitweg – Zandbergseweg – Boskant einde weg langs MOB-complex, Graafseweg kruisen.

Rechts van het gedeelte van de Diervoortseweg na boerderij De Diervoort – dat tegenwoordig Staddijk heet – hangt een spandoek met een foto: “Deze Nijmeegse koolstofboeren leggen voor de Vierdaagsefeesten 80 ton CO₂ vast in hun boerenland door duurzame landbouwpraktijken.”

Ik herinner me nog dat we in 1992 ’s morgens plotseling een bos inliepen, vanaf de Diervoortseweg linksaf de Heiveldweg op. Nu oefenen daar, in de Hatertse en Overasseltse Vennen, ‘jongeren’ voor de 4Daagse van 2026. Er hangt een spandoek van de ‘Vrienden van de Vennen’ met de tekst: “Massatoerisme, nee. Kleinschaligheid, oké.”

Op de Boskant zie ik een bewegwijzerbord van de Walk of Wisdom, de 147 kilometer lange pelgrimsroute die ik in 2022 liep en die sterk geïnspireerd is door het Streekpad Rijk van Nijmegen van 125 kilometer, dat ik in 2024 bewandelde.⁶

Het ‘MOB-complex’ was het in het bos aan de Boskant verborgen Mobilisatiecomplex Alverna. Dit was een streng bewaakt, geheim militair opslagterrein voor tanks, goederen, persoonlijke bewapening en handmunitie voor te mobiliseren dienstplichtigen tijdens de Koude Oorlog. Het Ministerie van Defensie legde het complex in de jaren vijftig van de twintigste eeuw aan. In 1992 was het terrein nog operationeel. Na de val van de Muur verloor het complex zijn functie. Inmiddels is het grotendeels gesloopt en getransformeerd tot het natuur- en woningbouwgebied ‘De Boskamers’. De openbare weg over het terrein heet sinds 2013 de Vredelaan.⁷ Aan de Boskant, op nummer 81 en 83, zie je de twee voormalige dienstwoningen die buiten het terrein lagen.

Wijchen – Oosterweg – fietspad Zuiderdreef – Zuiderdreef – linksaf – Balgoyseweg – parallelweg S110 – linksaf v. Cittersweg.

Niftrik – rechtsaf Maasbandijk – rechtsaf Niftriksestraat – linksaf Lagestraat – rechtsaf Dorpsstraat – Maasbandijk – onder viaduct A50 door.

Op de kruising van de Van Cittersweg en de Maasbandijk word ik bijkans van mijn Vierdaagsesokken gereden door een groepje zondagsrijders. Ze klagen dat ik aan de rand van de hoofdweg sta, terwijl ze zelf het fietspad negeren. Zeker op zondag is de Maasbandijk geen Pieterpad: er is betonindustrie aan het begin en auto’s en motoren razen hard langs je heen op de smalle dijk.

Het is alweer woensdag.
Ik heb een Golf GTI.
Een tijdje terug reed ik een fietser dood.
Maar gelukkig heeft geen mens me gezien.⁸

De zondagsrijders pauzeren bij restaurant Hoogeerd aan de Hoogeerdstraat. In coronatijd liep ik hiernaartoe om te dineren en een nacht in het hotel te logeren, maar nu vind ik het te druk op het terras en loop ik door. Via de Dorpsstraat in Niftrik naar ‘onder viaduct A50 door’ – ongeveer op de helft van de 2e Marsdag. Ik steek de Maas over naar Ravenstein en neem daar op het station de sprinter naar Nijmegen.

VOETNOOT 2022: DE DRIEDAAGSE

Door de coronacrisis gingen de edities van 2020 en 2021 niet door; de Vierdaagse van 2022 was de eerste sinds 2019. Een familielid van mij liep mee. Deze Vierdaagse veranderde in een Driedaagse na een persconferentie op zondag 17 juli, waarnaar De Gelderlander in een liveblog vooruitblikte met de vraag: “Spanning stijgt bij Vierdaagselopers: schrapt organisatie de eerste wandeldag om extreme hitte?” Dinsdag 19 juli 2022 werd inderdaad de warmste dag van het jaar, met 36 graden in Nijmegen. Diezelfde dag bevestigde de organisatie de definitieve start van de Driedaagse op Roze Woensdag. Op vrijdag 22 juli verzamelden we op het terras van Arthouse LUX aan de Mariënburg voor de intocht.

DE DAG VAN WIJCHEN

Burgemeester en wethouders van Wijchen, ‘centrum in tweestromenland’, nodigen het burgemeester en wethouders van Nijmegen uit voor de Dag van Wijchen: “Op woensdag 22 juli a.s. zal door het centrum van Wijchen de doortocht plaatsvinden van de Internationale Vierdaagse Wandelmarsen. Het hoogtepunt van deze doortocht ligt rond 10.00 uur. Het is ons een bijzonder genoegen u voor het bijwonen van deze doortocht uit te nodigen en wij zouden het zeer op prijs stellen indien u aan deze uitnodiging gehoor kunt geven. De doortocht zal gadegeslagen worden vanaf de tribune voor het gemeentekantoor, tegenover het Kasteel. Per auto is deze plaats te bereiken via de route zoals die op het bijgaande parkeerkaartje is aangegeven.”⁹

2E MARSDAG – 4. WIJCHEN-NIJMEGEN

Als ik naar buiten kijk, zie ik wandelaars voorbijkomen op weg naar het Kronenburgerpark. De Mariken van Nieumeghentocht, georganiseerd door WIOS ’81 (Wandelen is ons streven), is vanwege de weersvoorspellingen al om 06:00 uur van start gegaan. De ‘caférust’ bij Sous les Eglises in Beek is eerder geopend en de veertig kilometer is komen te vervallen.

De organisatie laat weten: “De routes zullen vanaf 12 uur (vanaf het punt 30 in het Kronenburgerpark) worden afgebroken waarbij wel nauwlettend zal worden gekeken naar wandelaars die nog onderweg zijn. Deelname aan de wandeltocht is geheel op eigen risico en wij zouden het fijn vinden als u ook een beetje let op medewandelaars in deze warmte.”¹⁰

Als ik uitga ben ik een fotograaf.¹¹

Ik neem de eerste sprinter van Nijmegen naar Ravenstein. Daar fotografeer ik een molen en plaats die foto later op Instagram, waarna de gemeente Oss hem repost op Instagram en Facebook.¹² Op de begraafplaats van Ravenstein maak ik ook nog een mislukte foto van de molen in tegenlicht, maar die post ik niet.

Ik loop langs de A50 over de Maas naar ‘onder viaduct A50 door’.

Niftrik – onder viaduct A50 door – v. Cittersgemaal – Ruffelseweg – Flerdeweg.

Het oorlogsmonument ‘Een brug te veel’ staat bij de Edithbrug. Over deze enkelsporige spoorbrug over de Maas reisde ik al duizenden keren met de trein.

De tekst op de plaquette luidt: “Tijdens het oorlogsgeweld van 1940-1945 kwamen acht mensen, waarvan zeven inwoners van Niftrik en een inwoonster uit Nijmegen, om het leven. Zeven van hen kwamen om bij het vermoedelijke vergissingsbombardement dat plaatsvond op 1 september 1944, bij de spoorbrug van Niftrik. […] Opdat wij niet vergeten.”

Voor de tweede keer in mijn leven passeer ik deze plek.

Hernen – De Dreef – Dorpsstraat – Loffertweg – Tunnelpad – Dassenloop – Parallelweg TPW 130 – Leurseweg – fietstunnel autosnelweg.

Het is Stratenmarkt in Hernen. Ik mag doorlopen van De Dreef via de Dorpsstraat naar de Dassenloop, zonder de drie euro entree te hoeven betalen. “Als je maar niet naar de kraampjes kijkt!”

Wijchen – Randweg Noord oversteken – 70e straat Kraayenberg – Stationslaan oversteken – Stationslaan – Herenstraat – Spoorstraat – Markt – Kasteellaan – Meidoornstraat – Acaciastraat – Ringlaan – Hoefsestraat – Zesweg – Gagelvenseweg – Distelweg – Mulderskamp – Palkerdijk – Bijsterhuizenstraat.

Na de 70e straat in Kraaijenberg klonken vanaf een podium op de Stationslaan een hardcore-beat en een ‘poing’-geluid dat 563 keer werd herhaald: ‘Poing’ van Rotterdam Termination Source uit 1992.¹³ Het was de bedoeling om erop te springen, maar dat lukte niet meer door de blaren. Een eindeloos nummer aan het begin van het eindeloze fietspad langs de Stationslaan.¹⁴

“De Nijmeegse Vierdaagse wordt geteisterd door een blarenepidimie. De blaren zijn zo groot, dat de Medische Dienst van de Vierdaagse de tweede marsdag al door de hele voorraad pleisters heen was. Ook de talkpoeder en de kamferspiritus moesten in allerijl worden aangevuld. ‘Tijdens het noodweer van de eerste marsdag hebben veel wandelaars noodgedwongen met natte voeten moeten lopen. Dat geeft verweking van de huid, met als gevolg enorme blaren, zodat we in veel gevallen de hele voet met pleisters moeten afplakken,’ aldus Ed Hendriks, het hoofd van de Medische dienst van de Vierdaagse.”¹⁵

Voor ik vergeet.
Dat hier een kerk heeft gestaan.¹⁶

In 1992 liepen we langs de Everarduskerk op het Everardusplein, links van de Acaciastraat en de Ringlaan. Niet dat ik me de kerk zelf kan herinneren, maar deze werd ‘nieuw’ gebouwd en in 1965 ingezegend, naar een ontwerp van Frits Peutz.¹⁷ Hij was de modernistische architect van gebouwen die ik wél ken: het ENCI verpakkingsgebouw in Maastricht (de ‘Peutzhal’), Huize Casa Blanca in Houthem (decennialang het privé-woonhuis en hoofdkantoor van hoteliersfamilie Oostwegel), Bioscoop Royal, het Raadhuis en de Stadsschouwburg in Heerlen. Het Glaspaleis in dezelfde stad – nu bekend als SCHUNCK – werd door de Union Internationale des Architectes zelfs opgenomen op een lijst van de duizend belangrijkste gebouwen van de twintigste eeuw.

De Everarduskerk werd in 1994 afgebroken. De door Peutz ontworpen gebouwen voor de Bètafaculteit van de Katholieke Universiteit Nijmegen aan de Heyendaalseweg ondergingen deels hetzelfde lot. Ter herinnering is in 1998 aan de Ringlaan de ‘Everardus Poort’ geplaatst, een kunstwerk van Huub en Adelheid Kortekaas. Dit monument van cortenstaal bevat een van de originele kerkklokken en het marmeren altaar van de kerk.

Ze hadden de kerk beter gewoon kunnen laten staan, maar in Nederland wordt historisch erfgoed al snel gesloopt als het niet meer ‘functioneel’ is.

Via bedrijventerrein Bijsterhuizen wandel ik van Wijchen naar Nijmegen. Bij een te koop staande bedrijfshal op de hoek van Bijsterhuizen en de Palkerdijk staat een bord: “NIET CLAXONNEREN DO NOT HONK NICHT HUPEN NON KLAXONNER NIE TRĄBIĆ.”

Nijmegen – Broekstraat – Weteringweg – Jonkerstraat – ingang sportvelden over het terrein van de Van ‘t Lindenhoutstichtingen en dan via het fietspad naar de kruising Hogelandseweg – Lagelandseweg – en fietspad volgen naar de overzijde van de Neerbosschebrug – Energieweg – Dr. de Blecourtstraat – Kerkstraat – Korte Bredestraat – Schependomlaan – Tweede Oude Heselaan – Tunnelweg (fiets- voetpad) – Spoorstraat – Smetiusstraat – In de Betouwstraat – Van Welderenstraat – van Schevichavenstraat – Prins Bernhardstraat – Wedren – Bijleveldsingel – Sloetstraat – finish.

Op de Jonkerstraat staat rechts een rijksmonument: een vierkante stenen kamer met rieten schilddak bij boerderij ‘Spijkerhof’ aan de Nederheidseweg 198. Het muurwerk dateert uit de 16e eeuw.

In 1992 besloot marsleider Chris Bos “het Kinderdorp Neerbosch, ondanks de smalle aanvoerwegen ernaar toe in het parcours van de tweede dag te handhaven.”¹⁸ Op het terrein van de Van ’t Lindenhout Stichtingen werden tot 2000 weeskinderen en jongeren opgevangen en in de zomer: “is het vaak nog een drukte van belang als de vierdaagse karavaan over Neerbosch trekt en men zich hier – al vanaf 1974 – onder de bomen neerzet om te rusten en te genieten van soep of drank door Neerbosch ter verkoop aangeboden.”¹⁹

In 2001 werd het complex verkocht aan een projectontwikkelaar. De voormalige sportvelden en vervallen sporthal zijn nu in gebruik bij De Wilde Kwekers, Stadsboer Jelle en Boerderij Eetmeerbosch.

“En fietspad volgen naar de overzijde van de Neerbosschebrug”, met uitzicht op de torenspits van het Witte Kerkje van Neerbosch.

Een grote aardbeienmilkshake bij cafetaria Drive Inn langs de Tweede Oude Heselaan: mijn gebruikelijke beloning na een warme wandeldag.

“De Tunnelweg is vanaf de westzijde voor alle gemotoriseerd verkeer afgesloten. Verkeer op de Kronenburgersingel in de richting Keizer Karelplein wordt omgeleid via het Stationsplein. […] De horecabedrijven langs de route in de binnenstad mogen terrassen uitzetten op voorwaarde dat de rijbaan buiten de parkeervakken vrij blijft.”²⁰

Ik loop onder Station Nijmegen door via de Tunnelweg. Daarboven kwam ik ooit, op twee verschillende momenten, Rudeboy tegen in een verder lege reizigerstunnel. Patrick Tilon van Urban Dance Squad trad vijf weken na de Vierdaagse van 1992 op in het oude Doornroosje tijdens de Life ’n Perspectives of a Genuine Crossover-tour. Tot de release van de ‘debuutcassette’ van Spinvis in 2002 was hun Mental Floss for the Globe uit 1989 het beste Nederlandse album ooit. In 2014 verhuisde Doornroosje naar het Stationsplein. Het poppodium kreeg een unieke constructie: de enige draaiheffer ter wereld waarmee tourtrucks in de garage kunnen worden omgedraaid. Op 7 oktober zie ik daar de Musick-tour van Laibach. Maar dat alles terzijde.

Na de Spoorstraat zou ik nog verder kunnen lopen naar de finish van de 2e Marsdag, maar dat hoeft niet. Ik sla linksaf en ben al thuis

Frans Coenen evalueert de Dag van Wijchen in het Limburgs Dagblad: “Zijn tweede dag leek wel een kruisweg. ‘Dat is altijd zo geweest, het is toch zo’n rekel,’ vertelt de 42-jarige PTT’er uit Geleen, gebogen over het stuur van het busje dat voor verzamelpunt Café ’t Haantje staat. Coenen zit echt stuk. ‘Als ik nu een pilsje moest drinken, konden ze me gestrekt afvoeren,’ bekent hij. Zijn linkerknie doet pijn en blaren teisteren zijn rechtervoet. De grapjes van zijn collega’s kunnen niet echt bekoren. Maar het ergste is voorbij, weet Coenen. ‘Als je die tweede dag maar gehad hebt. Het is toch ook zo verschrikkelijk saai’.”²¹

In 1992 kookten mijn ganggenoten ’s avonds voor me, nadat ik in een winkel ergens in de Molenstraat blarenpleisters van Vierdaagse-sponsor Compeed had gekocht en terug naar Vossenveld was gefietst.

In de Betouwstraat spelen The Sunstreams ‘Aan de grens van de Duitse heuvelen’ uit 1979 voor Café De Sportcentrale.

VOETNOOT 2002: ROZE WOENSDAG

“Twee cafés in de Van Welderenstraat, De Verjaardag en The Great Pretender, organiseren in 2002 voor het eerst een variant op de Roze Zaterdag en Roze Maandag. De Vierdaagsefeesten krijgen een Roze Woensdag.”²² Zo luidt de ‘officiële’ geschiedschrijving, maar deze Roze Woensdag ontstond al in 1998 spontaan bij Café ’t Bakkertje aan de Van Welderenstraat 65 (waar nu Bar de Regenboog zit).²³

In 1999 pleit Bart van Dam in PINK, het ledenblad van COC Nijmegen, voor het eerst voor de naam Roze Woensdag: “Op de woensdag, de dag dat de lopers via de In de Betouwstraat en Van Welderenstraat naar hun laatste stempelplaats gaan is het één lopend feest. Aangemoedigd door muziek en publiek wurmt de massa zich door de drukke straten. […] Waarom dit feest geen naam gegeven? We hebben een Roze Zaterdag, de Tilburgse kermis heeft een Roze Maandag, waarom deze Vierdaagse geen Roze Woensdag noemen. Je hoeft er niks extra’s voor te doen, want het feest is er al, alleen maar een naam geven: De Roze Woensdag van de Nijmeegse Vierdaagse!”²⁴

Een jaar later herhaalt hij zijn pleidooi: “Op woensdag 19 juli 2000 gaan de Vierdaagselopers via de Parkweg, Doddendaal, Bloemerstraat door de In de Betouwstraat en de Van Welderenstraat. Traditioneel beleven lopers er een enthousiast onthaal. Vooral in de buurt van homohoreca is de stemming opperbest. […] Reden genoeg om de dag om te dopen tot Roze Woensdag of Pink Wednesday voor onze internationale gasten.”²⁵

Het succes van Roze Woensdag in de Nijmeegse binnenstad leidde in 2006 tot een routewijziging, hoewel die route dat jaar uiteindelijk niet werd gelopen vanwege de afgelasting na één dag: “Tot 2005 kwam de Vierdaagse jarenlang op woensdag door de Van Welderenstraat, een gevarieerde winkelstraat met nogal wat gay friendly horeca. […] Bij de derde jaargang was het met 7000 bezoekers al zo druk dat de stoet vastliep. De marsleider zag zich genoodzaakt de route te wijzigen en de wandelaars voortaan over de Waalkade en langs het Valkhof omhoog richting finish te dirigeren. Hoewel er langs het nieuwe traject geen enkel gay café te vinden is, betekende dit een grote verbetering. Nu is Roze Woensdag een heel spektakel, waarbij steeds meer lopers, toeschouwers, ondernemers en muzikanten zich in het roze steken en samen een lange roze slinger door de stad vormen.”²⁶

DE AVONDVIERDAAGSE: VIERDAAGSE TV

De Waterspiegel, een informatief en verstrooiend zomerprogramma, begint om 20:25 uur op Nederland 1,²⁷ “rechtstreeks vanaf het radarschip Mississippi Queen in Nijmegen. Daar is het feest. De laatste dag van de Vierdaagse is vandaag gelopen [sic] en de Internationale Zomerfeesten zijn er in volle gang. Een derde reden voor de aanwezigheid is De Watersprong [sic], een uitbreiding van Nijmegen van twintigduizend huizen in het Betuwegebied. Presentator Carl Huijbregts praat met voor en tegenstanders. Verder aandacht voor de krakersrellen van 1981 en een impressie van de stad, gemaakt door Willibrord Frequin.”²⁸

1 2 3 4 daagse hier
Nijmegen stad van plezier
Blaren prikken, pijn doet dat
Kreupel kom je uit de stad
Mississipi radarboot
Het schoepenrad is reuze groot
Waterspiegel van de Waal
Stukje hoger dan normaal

Het KRO-televisieprogramma opent met een lied van het Smartlappenkoor, waarna de Belgische presentator Carl Huijbrechts de gasten voorstelt en een seropositieve Belgische vrouw interviewt. Daarna is het tijd voor muziek.

Anneke Grönloh zingt ‘Brandend Zand’.

Willibrord Frequin hangt in touwen bovenin de Waalbrug.²⁹

Voor de tweede opeenvolgende avond is Ed d’Hondt, burgemeester van Nijmegen, aanwezig op de Mississippi Queen.³⁰ Nu om in negentig seconden te reageren op Nijmegenaren die ‘nuilen’ over hem en de stad: over een gebrek aan daadkracht, vieze troep, en prostitutie.

Een discussie over de Waalsprong tussen de wethouder van Nijmegen en de burgemeester van Bemmel.

Midden in een gesprek met gedupeerden van de nog aan te leggen Betuwelijn, na 1 uur, 34 minuten en 5 seconden, stopt de weergave van De Waterspiegel in De Schatkamer.³¹

Willibrord Frequin vertelt over de inhoud van De Waterspiegel in 4DTV van 22 juli 1992: “Frank Boeijen gaat niet door.” Ik bekijk de 4DTV-afleveringen niet in de studiezaal waar ik de draaiboeken van gemeente en rijkspolitie heb doorgenomen, maar in de werkkamer van de foto- en videomedewerker van het Regionaal Archief Nijmegen. Deze ruimte bevindt zich in de kelder van het refurbished politiebureau, ongeveer onder het voormalige kantoor van mijn vader aan de Mariënburgsestraat, waar nu Bibliotheek Mariënburg zit. De VHS-banden zijn nog niet gedigitaliseerd, maar al wel overgezet naar DVCAM-tape.³²

Tegenwoordig gaat het op televisie vooral over ‘het gevoel van’.³³ Door de ‘Alpe d’HuZes-isering’ van de Vierdaagse wordt de vraag gesteld voor wie je deze eigenlijk loopt. Nou, die loop je voor jezelf.

Donderdag 23 juli

VOETNOTEN

1. ‘Vierdaagse had het Spaans benauwd tijdens noodweer’, De Telegraaf, 22 juli 1992, 1.
   “Ondanks korte maar hevige regen- en onweersbuien viel de schade aan het einde van de dag mee: 593 uitvallers.”
   ‘Betuwe beleeft invasie Vierdaagse-wandelaars’, Algemeen Dagblad, 22 juli 1992, 1.
   “Een korte, maar hevige onweersbui met slagregens geselde de 36.321 wandelaars die gistermorgen vol goede moed aan de 76ste editie van de Nijmeegse Vierdaagse begonnen. Hier en daar leidde het gedonder en de neergutsende regen tot enige paniek. Massaal werd gezocht naar schuilmogelijkheden, waarbij de aanwonenden op het parcours zich van hun beste zijde lieten zien door de deuren van hun huizen wijd open te zetten voor de wandelaars. Voor velen bleek een nat pak echter niet te voorkomen.”
   Hans Goossen, ‘Massaal schuilen tijdens Vierdaagse’, Limburgs Dagblad, 22 juli 1992, 13. ↩︎
2. Hans Goossen, ‘Massaal schuilen tijdens Vierdaagse’, Limburgs Dagblad, 22 juli 1992, 13.
   A. Mourik (46) uit Rotterdam vertelde hierover in de krant: “Inderdaad: ik had op de eerste dag tijdens die hoosbui geen extra paar droge sokken bij me. Dat breekt me nu op.”
   ‘Publiek nog bonter dan wandelpeloton’, Leeuwarder Courant, 24 juli 1992, 3. ↩︎
3. ‘Draaiboek gemeentepolitie, Nijmegen 18 t/m 24 juli 1992, 76e Internationale Vierdaagse en 23e Internationale Zomerfeesten’, RAN, Bestuursdienst Gemeente Nijmegen, inv.nr. 1491. ↩︎
4. KNBLO, ‘Afstanden Vierdaagse Nijmegen’, De 4Daagse 6 (1992) 11. ↩︎
5. Clemens Verhoeven, De Vierdaagse. Het grootste evenement van Nederland(Baarn 2009) 218. ↩︎
6. Stichting Wandelnet, Streekpad Rijk van Nijmegen. Een heuvelachtige wandeltocht tussen Waal en Reichswald (Amersfoort 2025). ↩︎
7. Jasper van Gruijthuisen, ‘Vredelaan naam voor weg over mob-complex Wijchen’, De Gelderlander, 9 december 2012. ↩︎
8. Spinvis, ‘Smalfilm’, Spinvis, 2002. ↩︎
9. Burgemeester en wethouders van Wijchen, ‘Doorkomst Vierdaagse, Wijchen, 22 juni 1992’, RAN, Bestuursdienst Gemeente Nijmegen, inv.nr. 1490. ↩︎
10. De Nijmeegse wandelclub staat jaarlijks met een verzorgingsbus langs de route van de Vierdaagse.
    WIOS ’81, ‘Belangrijke update Mariken van Nieumeghentocht’, 17 juni 2026. ↩︎
11. En ik ben schrijver als ik vrienden bezoek.
    Spinvis, ‘Smalfilm’, Spinvis, 2002. ↩︎
12. Gemeente Oss, ‘Een mooi stukje groen in Ravenstein met Stadsmolen de Nijverheid op de achtergrond’, Instagram, 11 juli 2026.
    Gemeente Oss, ‘Een mooi stukje groen in Ravenstein met Stadsmolen de Nijverheid op de achtergrond’, Facebook, 11 juli 2026. ↩︎
13. Atze de Vrieze, ‘Weird Hit Wonder #5: Rotterdam Termination Source – Poing’, VPRO 3voor12, 4 mei 1992. ↩︎
14. “Na de tweede dag verontschuldigde de marsleider zich voor het ‘saaie’ parcours. Ik begreep hem niet, ik had die dag genoten van het lage land bij Wijchen. Hij bedoelde dat er zoveel ‘lange stukken’ in zaten waarvan je ‘het eind niet ziet’.”
    John Jansen van Galen, ‘Dagboek Vierdaagse (6 en slot). Asfaltloper’, Het Parool, 25 juli 1992, 3. ↩︎
15. ‘Blarenepidemie teistert Vierdaagse’, De Telegraaf, 23 juli 1992, 3. ↩︎
16. Spinvis, ‘Voor ik vergeet’, Spinvis, 2002. ↩︎
17. Of door de architecten Sluitman en Rijken onder supervisie van Frits Peutz; ‘het internet’ is er nog niet over uit. Het antwoord is te vinden in de ‘Stukken betreffende de bouw van de kerk’ – waaronder de ‘Correspondentie met ir. F.P.J. Peutz’ uit 1961 – in het archief van de parochie Heilige Everardus te Wijchen (1959-1994), dat wordt beheerd door de werkgroep Kerkelijke en Persoonlijke Archieven van de Historische Vereniging Tweestromenland. De inventaris is te raadplegen via de website van de vereniging. ↩︎
18. Marcel Claassen, ‘1992: Noodweer boven de Betuwe’, Huis van de Nijmeegse geschiedenis.
    “Nb! Het grootste knelpunt in de doortocht van het Vierdaagselegioen vormt de te smalle weg naar Kinderdorp Neerbosch, maar voorlopig neemt men het ongemak op de koop toe omdat de bewoners van het Kinderdorp er zo enthousiast op reageren.” ‘Protocol Vierdaagse en Zomerfeesten/Intern gebruik’, RAN, Bestuursdienst Gemeente Nijmegen, inv.nr. 1490. ↩︎
19. R. van Regteren, ‘Een wandeling in de tijd’ in: C.J. Stolk, Neerbosch en… de 20.000 kinderen van Johannes van ’t Lindenhout (Hillegom 1988). ↩︎
20. ‘Draaiboek gemeentepolitie, Nijmegen 18 t/m 24 juli 1992, 76e Internationale Vierdaagse en 23e Internationale Zomerfeesten’, RAN, Bestuursdienst Gemeente Nijmegen, inv.nr. 1491.
    “De van Welderenstraat maakte op woensdag deel uit van de vierdaagse-intocht. Hoewel het er gezellig was, vormden de her en der geparkeerde autos evenzovele obstakels. Bewoners en neringdoenden bleken niet te zijn benaderd met het verzoek de autos elders te parkeren. Dat zou volgend jaar wel moeten gebeuren.”
    Korps Gemeentepolitie Nijmegen, Bureau Bijzondere Wetten, ‘Evaluatie Zomerfeesten en Vierdaagse 1992, 21 september 1992’, RAN, Bestuursdienst Gemeente Nijmegen, inv.nr. 1490. ↩︎
21. ‘Tweede dag Vierdaagse ‘saai en zwaar’. Zonder publiek doen blaren extra pijn’, Limburgs Dagblad, 23 juli 1992, 12. ↩︎
22. Marjolein van Rotterdam, Via Gladiola. 100 jaar Vierdaagse ten voeten uit (Utrecht 2009) 135.
    Anders: “In 1984 wordt voor het eerst een georganiseerde roze manifestatie gehouden binnen de Vierdaagseweek.”
    Annelotte de Meijer, 55 jaar Vierdaagsefeesten. Tentoonstelling in de Mariënburgkapel. Nijmegen 2 t/m 24 juli 2026 (Nijmegen 2026) 36. ↩︎
23. “In 1998 vond de eerste Roze Woensdag plaats. Op initiatief van een aantal gay-café’s in de Van Welderenstraat werd de roze dag in het leven geroepen.”
    Jacqueline de Bekker, ‘De Roze Woensdag? Nee, die is nu ook voorbij’, De Gelderlander, 14 januari 2006. ↩︎
24. Bart van Dam, ‘Roze Woensdag’, PINK 7 (1999) 20. ↩︎
25. Bart van Dam, ‘Pink Wednesday’, PINK 6 (2000) 3. ↩︎
26. Clemens Verhoeven, De Vierdaagse. Het grootste evenement van Nederland (Baarn 2009) 225. ↩︎
27. ‘Nederlandse televisie vandaag’, Het Parool, 22 juli 1992, 17. ↩︎
28. ’TV vandaag Nederland 1’, Nieuwsblad van het Noorden, 22 juli 1992, 2. ↩︎
29. Willibrord Frequin (Arnhem, 6 september 1941 – Laren, 26 mei 2022) liep in 2016 op 74-jarige leeftijd zijn eerste Vierdaagse uit. In deel 4 van het 4DTV-programma van 22 juli 1992 vertelde hij dat hij de Vierdaagse ooit één keer – de laatste keer – in dienst heeft gelopen. Zijn ouderlijk huis stond aan de Berg en Dalseweg 466 in Nijmegen, niet ver van de route van de 3e Marsdag. ↩︎
30. “voor Woensdag staan al […] wsch. t.v. opnamen MissQueen gepland.”
    Bericht van de bestuursdienst aan de burgemeester, ‘Ter visie, Nijmegen, 2 juli 1992′, RAN, Bestuursdienst Gemeente Nijmegen, inv.nr. 1490.
    De kosten voor De Waterspiegel, waaronder de huur van de Mississippi Queen van 6000 gulden, werden gelijkelijk verdeeld tussen het Actief Comité Binnenstad Nijmegen en de gemeente Nijmegen.
    “Nb! De gemeente heeft de helft van de kosten die moesten worden gemaakt voor de radio- en televisieprogramma’s betaald (5000,- uit het evenementenbudget van EZ en 15000,- uit de voor promotie bestemde gelden).”
    ‘Protocol Vierdaagse en Zomerfeesten/Intern gebruik’; ‘Brief Actief Comité Binnenstad Nijmegen aan Gemeente Nijmegen, Afdeling Voorlichting en Representatie, Nijmegen, 3 juni 1992’, RAN, Bestuursdienst Gemeente Nijmegen, inv.nr. 1490. ↩︎
31. KRO, De Waterspiegel 5, 22 juli 1992. ↩︎
32. 4DTV, Vierdaagse, 22 juli 1992.
    “Programma: In de uitzending zit natuurlijk nog veel meer. Routebeschrijvingen, spelletjes met leuke prijzen, topacts uit de stad en het laatste nieuws, allemaal op kanaal 2. Een anderhalf uur durend totaalprogramma vanuit de Studio Berg en Dalseweg, waar niemand omheen kan. Van zondag 19 juli tot en met vrijdag 24 juli, elke dag om 17.45 en herhalingen om 19.30 en 21.00 uur.”
    Omroep Nijmegen, ‘Ook tijdens de Vierdaagse 1992’, De 4Daagse 6 (1992) 28. ↩︎
33. Sinds 2004 zendt de KRO (vanaf 2016 KRO-NCRV) het televisieprogramma Het gevoel van de Vierdaagse uit, naar een idee van Fons de Poel. Hij schreef ook de biografie van Willibrord Frequin: Willibrord. Verlegen vlegel (Hilversum, 2022). Zijn ouderlijk huis stond aan de Hatertseweg 735 in Nijmegen, niet ver van de route van de 2e, 3e en 4e Marsdag. ↩︎